Voetganger aangereden: wie is aansprakelijk?

Wat moet u doen nadat u als voetganger bent aangereden?

Direct na een aanrijding ligt de aandacht vanzelfsprekend eerst bij uw veiligheid en gezondheid. Toch kan wat direct na het ongeval wordt vastgelegd later belangrijk zijn voor de beoordeling van de aansprakelijkheid en de schade.

Bel bij een ernstig ongeval of letsel 112. Heeft u geen acute medische hulp nodig, maar ontstaan er wel klachten? Laat deze dan zo snel mogelijk medisch beoordelen. Sommige klachten worden pas uren of dagen na een verkeersongeval duidelijk.

Probeer daarnaast in ieder geval de naam, contactgegevens, het kenteken en de verzekeringsgegevens van de betrokken bestuurder vast te leggen.

Maak indien mogelijk foto's van:

• de positie van het voertuig
• de plaats waar u bent aangereden
• verkeerslichten en verkeersborden
• een eventueel zebrapad
• remsporen
• beschadigingen
• de omgeving en het zicht ter plaatse

Zoek getuigen en noteer hun namen en contactgegevens. Vraag ook na of er mogelijk beelden bestaan van beveiligingscamera's, dashcams of videodeurbellen. Bewaar daarnaast facturen, bonnetjes, medische correspondentie en andere stukken die verband houden met het ongeval. Denk ook aan kosten die op het eerste gezicht klein lijken; verschillende schadeposten kunnen gezamenlijk een aanzienlijk bedrag vormen.

Wie is aansprakelijk als een voetganger wordt aangereden?

Bij een gewone botsing tussen twee verkeersdeelnemers wordt vaak gekeken naar wie een verkeersfout heeft gemaakt. Bij een aanrijding tussen een motorrijtuig en een voetganger ligt dat juridisch anders.

Artikel 185 WVW bevat een bijzondere beschermingsregel voor niet-gemotoriseerde verkeersdeelnemers. De gedachte daarachter is dat een motorvoertuig door zijn massa en snelheid een groter gevaar voor kwetsbare verkeersdeelnemers oplevert. Daarom kan de eigenaar of houder van het motorrijtuig aansprakelijk zijn voor de schade van de voetganger, tenzij een beroep op overmacht slaagt. De precieze schadeverdeling is vervolgens afhankelijk van de omstandigheden.

Geldt altijd dat de automobilist aansprakelijk is?

Nee. Het is te eenvoudig om te zeggen dat een automobilist altijd volledig aansprakelijk is wanneer een voetganger wordt aangereden. Onder meer de volgende omstandigheden kunnen een rol spelen:

• hoe de aanrijding precies is ontstaan
• welke verkeersregels van toepassing waren
• of de bestuurder voldoende rekening heeft gehouden met mogelijk verkeersgedrag van de voetganger
• of de voetganger zelf een verkeersfout heeft gemaakt
• de leeftijd van de voetganger
• of sprake is van overmacht
• of sprake is van opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid

De beschermingsregels zorgen er echter voor dat een verkeersfout van de voetganger niet automatisch betekent dat alle schade voor eigen rekening blijft.

Wat als de voetganger zelf een fout heeft gemaakt?

Een veelvoorkomend misverstand is dat een voetganger geen schadevergoeding kan krijgen wanneer hij of zij zelf mede verantwoordelijk was voor het ongeval. Dat hoeft niet zo te zijn.

Voor voetgangers van 14 jaar en ouder is in de rechtspraak de zogenoemde 50%-regel ontwikkeld. Wanneer een motorrijtuig een voetganger aanrijdt en de bestuurder geen overmacht kan aantonen, kan deze regel ertoe leiden dat ten minste 50% van de schade voor rekening van de gemotoriseerde partij komt, ook wanneer de voetganger zelf een fout heeft gemaakt. Daarna wordt beoordeeld of er redenen zijn om meer dan 50% van de schade te vergoeden. De uiteindelijke verdeling is dus sterk afhankelijk van de feiten.

Kan een voetganger 100% van de schade vergoed krijgen?

Ja, dat is mogelijk. De 50%-regel betekent niet dat een volwassen voetganger maximaal 50% van zijn of haar schade kan ontvangen. De regel biedt onder de daarvoor geldende voorwaarden juist een beschermde ondergrens.

Vervolgens kan worden beoordeeld welk aandeel de gedragingen van beide partijen hebben gehad in het ontstaan van het ongeval. Ook andere omstandigheden kunnen bij de uiteindelijke schadeverdeling een rol spelen. Afhankelijk van de situatie kan daarom 50%, maar ook een hoger percentage en in bepaalde gevallen de volledige schade worden vergoed.

Wanneer kan een automobilist zich beroepen op overmacht?

Een beroep op overmacht is bij een aanrijding met een voetganger niet eenvoudig. Voor een succesvol beroep moet de bestuurder in juridische zin geen verwijt kunnen worden gemaakt van de wijze waarop hij of zij aan het verkeer heeft deelgenomen. Daarbij kan ook van belang zijn of de bestuurder rekening had moeten houden met fouten van andere verkeersdeelnemers.

Of werkelijk sprake is van overmacht kan alleen aan de hand van de concrete omstandigheden worden beoordeeld. Het enkele feit dat de voetganger een verkeersfout heeft gemaakt, betekent daarom niet automatisch dat sprake is van overmacht.

Wat als een kind als voetganger wordt aangereden?

Voor kinderen jonger dan 14 jaar geldt een bijzonder sterke bescherming. In de rechtspraak is voor deze groep de zogenoemde 100%-regel ontwikkeld. Bij een aanrijding met een motorrijtuig wordt de schade van een kind jonger dan 14 jaar in beginsel volledig vergoed, tenzij sprake is van opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid. Die uitzondering wordt zeer terughoudend toegepast.

Voetganger aangereden op een zebrapad

Bij een aanrijding op een zebrapad kunnen naast de beschermingsregels voor voetgangers ook de concrete verkeersregels rond de voetgangersoversteekplaats belangrijk zijn. Er moet bijvoorbeeld worden onderzocht:

• waar de voetganger zich bevond
• of de voetganger wilde oversteken of al overstak
• hoe de bestuurder het zebrapad naderde
• wat de verkeerssituatie en het zicht waren
• of verkeerslichten aanwezig waren
• welke snelheid het voertuig reed
• of getuigen of camerabeelden beschikbaar zijn

Alleen de constatering dat het ongeval op of nabij een zebrapad gebeurde, is daarom niet voldoende om de volledige aansprakelijkheidsverdeling vast te stellen.

Aangereden door een fiets of e-bike

Artikel 185 WVW is specifiek van belang bij ongevallen waarbij een motorrijtuig betrokken is. Wordt een voetganger bijvoorbeeld door een gewone fiets aangereden, dan gelden niet automatisch dezelfde bijzondere beschermingsregels. De aansprakelijkheid moet dan op basis van de algemene regels worden beoordeeld.

Bij een e-bike is bovendien van belang om welk type voertuig het precies gaat. Niet ieder elektrisch aangedreven voertuig heeft juridisch dezelfde status. Daarom moet eerst worden vastgesteld welke voertuigen bij het ongeval betrokken waren voordat kan worden bepaald welk aansprakelijkheidsregime geldt.

Wat als de bestuurder is doorgereden?

Probeer indien mogelijk het kenteken en een beschrijving van het voertuig vast te leggen en zoek getuigen of camerabeelden. Doorrijden na een verkeersongeval zonder de identiteit behoorlijk kenbaar te maken kan strafbaar zijn.

Is de veroorzaker onbekend gebleven of blijkt het betrokken motorvoertuig onverzekerd, dan kan onder voorwaarden het Waarborgfonds Motorverkeer een rol spelen. Doe daarom bij een onbekende doorrijder zo snel mogelijk wat nodig is om het ongeval en uw pogingen om de veroorzaker te achterhalen vast te leggen.

Welke schade kan een aangereden voetganger verhalen?

Bij letsel kan de schade veel verder gaan dan alleen medische kosten. Afhankelijk van de persoonlijke situatie kan bijvoorbeeld worden gedacht aan:

• medische kosten die niet elders worden vergoed
• eigen risico
• reis- en vervoerskosten
• verlies van inkomen
• kosten voor huishoudelijke hulp
• kosten voor verzorging of ondersteuning
• beschadigde kleding, telefoon of andere eigendommen
• studievertraging
• verlies van zelfwerkzaamheid
• toekomstige schade
• smartengeld

Welke schadeposten daadwerkelijk kunnen worden gevorderd, hangt af van het ongeval, het letsel en de persoonlijke omstandigheden.

Ook materiële schade kan meetellen

Bij een aanrijding kunnen bijvoorbeeld kleding, een bril, telefoon, tas of andere persoonlijke eigendommen beschadigd raken. Bewaar beschadigde zaken waar mogelijk en maak foto's. Bewaar ook aankoopbewijzen, reparatienota's en andere documenten waarmee de omvang van de schade kan worden onderbouwd.

Wat als u pas later klachten krijgt?

Niet alle gevolgen van een aanrijding zijn onmiddellijk duidelijk. Pijn, stijfheid, hoofdpijn, concentratieproblemen of andere klachten kunnen soms pas later merkbaar worden. Laat klachten daarom medisch beoordelen en vermeld daarbij dat ze na een verkeersongeval zijn ontstaan.

Een goede medische vastlegging kan later belangrijk zijn wanneer discussie ontstaat over het verband tussen het ongeval en de klachten. Wacht bij gezondheidsklachten niet met medische hulp omdat u eerst de aansprakelijkheidsvraag wilt oplossen.

Hoe wordt de aansprakelijkheid onderzocht?

Wanneer discussie bestaat over de oorzaak van de aanrijding, kunnen verschillende soorten bewijs van belang zijn. Denk aan:

• het schadeformulier
• verklaringen van betrokkenen
• getuigenverklaringen
• foto's
• camerabeelden
• dashcambeelden
• politiegegevens
• de verkeerssituatie
• schade aan het voertuig
• medische informatie over het letsel

De politie bepaalt overigens niet wie civielrechtelijk aansprakelijk is. Die beoordeling vindt doorgaans plaats in het kader van de schadeafwikkeling. Daarom blijft het belangrijk om ook zelf zoveel mogelijk informatie over de toedracht veilig te stellen.

Aansprakelijkheid en schadevergoeding zijn niet hetzelfde

De vraag wie aansprakelijk is gaat over de juridische verantwoordelijkheid voor het ongeval. De vraag hoeveel schadevergoeding u krijgt gaat vervolgens over de omvang van de schade die aan het ongeval kan worden toegerekend en welk deel daarvan moet worden vergoed. Dat onderscheid is belangrijk.

Een aansprakelijkheidspercentage zegt op zichzelf nog niet hoeveel euro schadevergoeding iemand uiteindelijk ontvangt. Daarvoor moeten de afzonderlijke schadeposten worden vastgesteld en onderbouwd.

Wanneer is juridische hulp verstandig?

Juridische beoordeling kan met name nuttig zijn wanneer:

• u lichamelijk letsel heeft
• de verzekeraar aansprakelijkheid afwijst
• discussie bestaat over eigen schuld
• het ongeval ernstige of langdurige gevolgen heeft
• u inkomen mist
• de toedracht niet duidelijk is
• meerdere partijen bij het ongeval betrokken zijn
• de veroorzaker onbekend of onverzekerd is
• u niet weet welke schade u kunt claimen

Bij letselschade kunnen redelijke kosten van deskundige juridische bijstand onder voorwaarden onderdeel zijn van de te vergoeden schade wanneer een andere partij aansprakelijk is.