Smartengeld na een verkeersongeval

Wat is smartengeld?

Smartengeld is een geldelijke vergoeding voor niet-financieel nadeel dat iemand door letsel of andere aantasting van de persoon heeft ondervonden. Het gaat bijvoorbeeld om compensatie voor:

• pijn
• verdriet
• lichamelijk ongemak
• psychisch leed
• verminderde levensvreugde
• blijvende ontsiering
• beperkingen in dagelijkse activiteiten

De Letselschade Raad maakt duidelijk onderscheid tussen materiële schade — die rechtstreeks in geld is uit te drukken — en immateriële schade, waaronder smartengeld valt. Smartengeld is dus iets anders dan vergoeding van uw zorgkosten of gemiste inkomen.

Wat is het verschil tussen materiële en immateriële schade?

Na een verkeersongeval kunnen beide soorten schade naast elkaar bestaan. Materiële schade is financiële schade die in geld kan worden berekend, bijvoorbeeld:

• medische kosten
• inkomensschade
• reiskosten
• beschadigde kleding
• autoschade

Immateriële schade betreft persoonlijk nadeel dat niet rechtstreeks financieel meetbaar is, bijvoorbeeld pijn, verdriet, verlies aan levensvreugde, langdurige beperkingen en psychische gevolgen. Smartengeld is een vergoeding voor deze immateriële schade. Meer over de financiële kant leest u op de pagina over materiële schade.

Wanneer kan smartengeld aan de orde zijn?

Smartengeld kan onder meer aan de orde zijn wanneer iemand als gevolg van een gebeurtenis waarvoor een ander aansprakelijk is lichamelijk letsel heeft opgelopen. In de rechtspraak wordt smartengeld omschreven als een naar billijkheid vast te stellen vergoeding voor nadeel dat niet uit vermogensschade bestaat. Bij lichamelijk letsel kan artikel 6:106 BW daarvoor de juridische basis vormen.

Bij een verkeersongeval betekent dit in de praktijk dat eerst moet worden beoordeeld:

• of een andere partij aansprakelijk is
• of sprake is van relevant letsel of andere aantasting
• welke immateriële gevolgen het ongeval heeft gehad

Smartengeld volgt dus niet automatisch uit ieder verkeersongeval. Hoe aansprakelijkheid wordt beoordeeld, leest u op de pagina over aansprakelijkheid bij een verkeersongeval.

Moet er lichamelijk letsel zijn?

Lichamelijk letsel is een veelvoorkomende grond voor smartengeld, maar immateriële schade is niet beperkt tot zichtbare lichamelijke verwondingen. Ook psychische gevolgen kunnen relevant zijn, bijvoorbeeld angstklachten, traumagerelateerde klachten of langdurige psychische beperkingen.

Of in een individuele situatie juridisch sprake is van voldoende aantasting om smartengeld toe te kennen, hangt af van de omstandigheden en beschikbare onderbouwing. Daarom moet niet worden aangenomen dat iedere periode van stress of verdriet automatisch recht geeft op smartengeld.

Welke gevolgen tellen mee bij smartengeld?

Bij het bepalen van smartengeld kan naar veel verschillende omstandigheden worden gekeken, bijvoorbeeld:

• aard van het letsel
• ernst van het letsel
• duur van het herstel
• intensiteit van pijn
• ziekenhuisopname
• operaties
• revalidatie
• blijvende beperkingen
• littekens
• psychische gevolgen
• leeftijd
• gevolgen voor hobby's en sociale activiteiten
• gevolgen voor zelfstandigheid
• toekomstperspectief

Er bestaat daardoor geen eenvoudig standaardbedrag dat alleen aan een diagnose kan worden gekoppeld. De Letselschade Raad geeft ook aan dat schadevergoedingen niet volgens één vaste wettelijke bedragenlijst worden vastgesteld.

Is de diagnose bepalend voor het smartengeld?

Nee. Een diagnose kan belangrijke informatie geven, maar de naam van het letsel bepaalt niet zelfstandig de hoogte van het smartengeld. Twee mensen met bijvoorbeeld vergelijkbaar nekletsel kunnen heel verschillende gevolgen ervaren: bij de één verdwijnen klachten na enkele weken, bij de ander kunnen langdurige beperkingen ontstaan bij werken, slapen, sporten, autorijden of huishoudelijke activiteiten.

Daarom zijn vooral de feitelijke gevolgen van het letsel voor de persoon belangrijk.

Speelt de duur van het herstel een rol?

Ja, de duur van klachten en herstel kan relevant zijn. Een korte periode van relatief lichte klachten heeft doorgaans andere gevolgen dan jarenlange of blijvende beperkingen. Daarbij wordt niet alleen naar de kalenderduur gekeken; ook relevant kan zijn hoe ernstig de klachten in die periode waren, welke behandelingen nodig waren, hoeveel beperkingen iemand ervoer en of volledig herstel is bereikt.

Een langdurig herstel betekent dus niet automatisch een bepaald bedrag, maar kan wel een belangrijke omstandigheid zijn.

Speelt blijvend letsel een rol?

Blijvend letsel kan grote invloed hebben op het dagelijks leven en daarom relevant zijn voor de beoordeling van immateriële schade. Denk bijvoorbeeld aan blijvende bewegingsbeperkingen, chronische pijn, verlies van een lichaamsfunctie, blijvende neurologische problemen, permanente littekens of blijvende psychische klachten.

Wanneer gevolgen levenslang voortduren, kan de impact groter zijn dan bij volledig herstel. Maar ook hier geldt: de hoogte van smartengeld wordt niet automatisch vastgesteld door één medisch percentage. Meer over deze gevolgen leest u op de pagina over blijvend letsel.

Kunnen littekens meetellen?

Ja. Blijvende littekens of andere zichtbare veranderingen kunnen relevant zijn voor immateriële schade. Daarbij kan bijvoorbeeld een rol spelen: omvang, zichtbaarheid, plaats op het lichaam, leeftijd, eventuele lichamelijke beperkingen en persoonlijke gevolgen.

Een litteken in het gezicht kan bijvoorbeeld andere gevolgen hebben dan een klein litteken dat doorgaans door kleding wordt bedekt. Ook hierbij is de individuele impact belangrijk.

Kunnen psychische klachten meetellen?

Ja. Een verkeersongeval kan psychisch grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld angst om opnieuw auto te rijden, nachtmerries, slaapproblemen, herbelevingen, somberheid of verlies van zelfvertrouwen.

Wanneer dergelijke klachten voldoende verband houden met het ongeval en juridisch relevant zijn, kunnen ze onderdeel zijn van de beoordeling van immateriële schade. De Letselschade Raad rekent zowel lichamelijke verwondingen als geestelijke problemen tot letselschade. Meer hierover leest u op de pagina over psychische klachten na een ongeval.

Speelt leeftijd een rol?

Leeftijd kan een relevante omstandigheid zijn, maar werkt niet als een vaste rekentabel. Bij blijvende gevolgen kan bijvoorbeeld van belang zijn dat een jong slachtoffer naar verwachting nog zeer lange tijd met beperkingen moet leven. Ook kunnen dezelfde beperkingen verschillende gevolgen hebben afhankelijk van levensfase, bijvoorbeeld voor opleiding, jonge kinderen, werk, sport of zelfstandigheid.

Leeftijd is daarmee één factor binnen de totale beoordeling.

Speelt ziekenhuisopname een rol?

Een ziekenhuisopname kan relevant zijn omdat deze iets kan zeggen over de ernst van het letsel en de belasting van het herstel. Ook kunnen meewegen: spoedeisende behandeling, intensive care, operaties, langdurige opname, pijnlijke behandelingen en revalidatie.

Een ziekenhuisopname is echter geen zelfstandige garantie voor een bepaald smartengeldbedrag; de gevolgen voor de persoon blijven bepalend.

Bestaan er vaste smartengeldbedragen?

Nee, niet voor letselschade in het algemeen. Er bestaan wel rechterlijke uitspraken uit eerdere vergelijkbare zaken, richtlijnen voor bepaalde categorieën en hulpmiddelen om bedragen uit eerdere zaken te vergelijken. Deze geven vooral oriëntatie.

Een bedrag uit een andere zaak is niet automatisch het bedrag dat in uw situatie passend is, doordat bijvoorbeeld twee slachtoffers met dezelfde diagnose heel verschillende gevolgen kunnen ervaren. Hoe bedragen in de praktijk worden benaderd, leest u zodra beschikbaar op de pagina over smartengeld berekenen.

Bestaat er een richtlijn voor licht letsel?

Ja. De Letselschade Raad heeft een Richtlijn Licht Letsel inclusief Smartengeld. Daarin wordt smartengeld omschreven als compensatie voor immateriële schade zoals pijn, leed en verdriet. De richtlijn bevat handvatten voor gevallen van relatief licht letsel, dat wil zeggen letsel waarbij naar verwachting binnen zes maanden zonder resterende klachten wordt hersteld.

De richtlijn betekent niet dat ieder verkeersongeval met lichte klachten automatisch precies hetzelfde bedrag oplevert; ook hier blijft de individuele situatie relevant.

Kunt u smartengeld krijgen bij licht letsel?

Ja, ook relatief licht letsel kan onder omstandigheden recht geven op smartengeld. De Letselschade Raad vermeldt expliciet dat iemand ook bij licht letsel voor smartengeld in aanmerking kan komen.

De hoogte zal doorgaans mede afhangen van de aard van de klachten, duur, behandeling, invloed op het dagelijks leven en herstel. Kortdurend beperkt ongemak is uiteraard iets anders dan ernstig en blijvend letsel.

Verschilt smartengeld per soort letsel?

De aard van het letsel kan invloed hebben op de aandachtspunten bij de beoordeling, maar leidt niet tot een vast bedrag per letseltype. Bij bijvoorbeeld nekletsel, botbreuken of hoofd- en hersenletsel gaat het steeds om de feitelijke ernst, duur, behandeling en gevolgen voor de betrokkene, niet om het label zelf.

Bij ernstig hoofd- of hersenletsel kunnen de gevolgen bijvoorbeeld zeer ingrijpend zijn, met cognitieve beperkingen, verlies van zelfstandigheid en langdurige zorgbehoefte. In een uitzonderlijke zaak met zeer ernstig meervoudig letsel, waaronder een hoge dwarslaesie en hersenletsel, stelde de Rechtbank Midden-Nederland in 2022 het smartengeld vast op €200.000. Dit bedrag moet niet worden gezien als benchmark voor een gemiddeld verkeersongeval; het illustreert vooral hoe sterk de hoogte afhankelijk is van uitzonderlijk ernstige individuele omstandigheden.

Meer over specifiek letsel leest u op de pagina's over whiplash, nekletsel, hoofdletsel en psychische klachten.

Wat is het verschil tussen smartengeld en letselschadevergoeding?

Letselschadevergoeding is de totale vergoeding voor de schade door letsel. Daaronder kunnen materiële schade vallen, zoals medische kosten, reiskosten, inkomensverlies en huishoudelijke hulp, en immateriële schade: smartengeld.

Smartengeld is dus één onderdeel van de totale letselschadevergoeding. Een overzicht van alle schadeposten en de hoogte daarvan vindt u op de pagina's over letselschadevergoeding en de hoogte van de schadevergoeding.

Is smartengeld hetzelfde als affectieschade of shockschade?

Nee. Smartengeld vergoedt de immateriële schade van het slachtoffer zelf. Affectieschade is een afzonderlijke wettelijke vergoeding voor bepaalde naasten van iemand die door een gebeurtenis ernstig en blijvend letsel heeft opgelopen of is overleden. Shockschade kan onder specifieke voorwaarden spelen wanneer iemand wordt geconfronteerd met een ernstig ongeval of de gevolgen daarvan en daardoor zelf geestelijk letsel oploopt.

De Rechtspraak en De Letselschade Raad onderscheiden smartengeld, affectieschade en shockschade als afzonderlijke vormen van immateriële schade. Deze pagina gaat uitsluitend over smartengeld van het rechtstreeks getroffen slachtoffer.

Is smartengeld belast?

De fiscale behandeling van schadevergoedingen kan afhangen van het soort vergoeding en de individuele omstandigheden. Daarom geven wij op deze algemene informatiepagina geen absolute fiscale conclusie voor iedere situatie.

Smartengeld moet bovendien worden onderscheiden van bijvoorbeeld inkomensschade, rente, vergoeding van kosten en andere financiële schadeposten. Bij grotere schadevergoedingen of specifieke fiscale vragen kan deskundig advies passend zijn.

Wanneer wordt smartengeld betaald?

Smartengeld kan onderdeel zijn van de totale letselschaderegeling. De definitieve hoogte kan soms pas goed worden beoordeeld wanneer voldoende duidelijk is welk letsel is ontstaan, hoe herstel verloopt, welke klachten blijven en welke impact het ongeval uiteindelijk heeft.

Bij licht of duidelijk hersteld letsel kan eerder duidelijkheid bestaan. Bij ernstig of langdurig letsel kan de beoordeling langer duren. Dit betekent niet dat alle andere schadeposten ondertussen moeten wachten: materiële schade kan tijdens de lopende zaak afzonderlijk worden bijgehouden en onder omstandigheden met een voorschot worden vergoed.

Kan smartengeld als voorschot worden betaald?

Dat kan in sommige zaken aan de orde zijn, maar het hangt af van de omstandigheden en van hoeveel al duidelijk is over het letsel en de gevolgen. Bij licht letsel voorziet de Richtlijn Licht Letsel inclusief Smartengeld van De Letselschade Raad juist in een gestandaardiseerde aanpak die onder andere bedoeld is om passende voorschotten mogelijk te maken.

Bij langdurige of onzekere gevolgen kan de uiteindelijke smartengeldbeoordeling later plaatsvinden. Hoe voorschotten in het algemeen werken, leest u op de pagina over voorschot op schadevergoeding.

Kan eigen schuld invloed hebben op smartengeld?

Wanneer een slachtoffer gedeeltelijk zelf verantwoordelijk is voor de schade, kan dit gevolgen hebben voor de uiteindelijke schadevergoeding. Dat kan ook doorwerken in immateriële schade.

Hoe aansprakelijkheid en eventuele eigen schuld worden verdeeld, moet afzonderlijk worden beoordeeld. Smartengeld wordt daarom niet los gezien van de aansprakelijkheidsvraag. Meer hierover leest u op de pagina over wie aansprakelijk is bij een verkeersongeval.

Welke informatie helpt bij het beoordelen van smartengeld?

Omdat immateriële schade niet met bonnetjes wordt bewezen, zijn andere gegevens belangrijk, bijvoorbeeld:

• medische informatie over het letsel
• duur van klachten
• behandelingen
• ziekenhuisopnames
• operaties
• herstelperiode
• blijvende beperkingen
• littekens
• invloed op dagelijkse activiteiten
• gevolgen voor hobby's en sociale leven

Het doel is zichtbaar te maken wat het ongeval daadwerkelijk voor de persoon heeft betekend. Een algemene diagnose zonder informatie over de feitelijke gevolgen geeft daarvoor vaak maar een deel van het beeld.

Moet u een dagboek bijhouden?

Dat is niet verplicht. Wel kan het praktisch zijn om in de eerste periode na een ongeval kort bij te houden welke klachten u ervaart, welke activiteiten niet lukken, hoe het herstel verloopt, welke hobby's of sociale activiteiten u mist en wanneer u weer bepaalde activiteiten kunt hervatten.

Doe dit vooral als praktische geheugensteun; het is niet nodig om elk uur pijnscores vast te leggen of voortdurend met de schadezaak bezig te zijn. Medische klachten horen bovendien primair met behandelaars te worden besproken en medisch vastgelegd waar dat relevant is.

Smartengeld: de belangrijkste punten

• smartengeld is een vergoeding voor immateriële schade
• het kan spelen bij lichamelijk en psychisch letsel
• het is onderdeel van de totale letselschadevergoeding
• er bestaat geen vast bedrag per letsel of diagnose
• ernst, duur en individuele gevolgen zijn belangrijke factoren
• richtlijnen en vergelijkbare uitspraken geven aanknopingspunten, geen automatische uitkomst
• ook bij licht letsel kan smartengeld mogelijk zijn
• affectieschade en shockschade zijn afzonderlijke vergoedingen, geen smartengeld van het slachtoffer zelf
• de concrete omstandigheden blijven altijd bepalend