Causaal verband bij letselschade

Wat is causaal verband bij letselschade?

Causaal verband betekent letterlijk dat er een oorzakelijk verband bestaat. Bij letselschade gaat het om de relatie tussen het verkeersongeval, het letsel of de klachten en de daardoor ontstane schade.

Stel dat iemand van achteren wordt aangereden en vervolgens nekklachten krijgt. Door die klachten kan die persoon tijdelijk niet volledig werken en ontstaan inkomensverliezen. Dan spelen meerdere vragen: zijn de nekklachten door het ongeval ontstaan, zijn de beperkingen het gevolg van die klachten en heeft het inkomensverlies daadwerkelijk met die beperkingen te maken?

Het bestaan van aansprakelijkheid bij een verkeersongeval en het bestaan van causaal verband zijn dus verschillende juridische vragen. Een andere partij kan aansprakelijk zijn voor het ongeval, terwijl over bepaalde klachten of schadeposten toch discussie ontstaat.

Waarom is causaal verband zo belangrijk?

Een schadevergoeding is bedoeld om schade te vergoeden die door het ongeval is veroorzaakt en juridisch aan de aansprakelijke partij kan worden toegerekend. Daarom kan niet automatisch iedere schade die na het ongeval ontstaat worden meegenomen.

• medische kosten
• verlies van inkomen
• huishoudelijke hulp
• hulp door familie of vrienden
• reiskosten
• studievertraging
• toekomstige schade
• smartengeld

Voor iedere schadepost moet voldoende relatie bestaan met het ongeval en de gevolgen daarvan. Dat betekent niet dat ieder afzonderlijk bonnetje een medische causaliteitsdiscussie oplevert. Wel moet de totale schadeketen logisch en voldoende onderbouwd zijn.

Iemand kan vóór een ongeval zonder problemen fulltime werken. Na het ongeval ontstaan aanhoudende klachten waardoor tijdelijk minder werken noodzakelijk wordt. Voor vergoeding van het inkomensverlies is niet alleen relevant dát het inkomen is gedaald, maar ook of die daling verband houdt met de gevolgen van het ongeval.

Hoe wordt causaal verband beoordeeld?

Bij causaliteit kan worden gekeken naar de hypothetische situatie zonder ongeval. De centrale vraag is in eenvoudige vorm: hoe zou de situatie waarschijnlijk zijn geweest wanneer het verkeersongeval niet had plaatsgevonden? Vervolgens wordt die situatie vergeleken met de werkelijke situatie na het ongeval.

• de gezondheid vóór het ongeval
• de aard en ernst van de botsing
• het moment waarop klachten ontstonden
• het verloop van de klachten
• bezoeken aan huisarts of andere behandelaars
• medische diagnoses en bevindingen
• beperkingen in werk en dagelijks leven
• eventuele eerdere soortgelijke klachten
• andere gebeurtenissen die de klachten kunnen verklaren
• de ontwikkeling van de schade in de tijd

Er bestaat daarom geen simpele test waarmee causaal verband in iedere letselschadezaak kan worden vastgesteld. Het gaat om het totaalbeeld.

Medisch en juridisch causaal verband

Bij letselschade is het belangrijk onderscheid te maken tussen een medische verklaring en een juridische beoordeling van causaliteit. Een arts onderzoekt vanuit medisch perspectief wat klachten kan verklaren, welke diagnose mogelijk is en welke behandeling passend is. De juridische vraag is anders: kan de schade, gelet op alle omstandigheden, voldoende aan het ongeval worden toegerekend? Die twee vragen overlappen, maar zijn niet identiek.

Sommige klachten zijn niet eenvoudig zichtbaar op een röntgenfoto, CT-scan of MRI, bijvoorbeeld bij bepaalde nek-, hoofd- of pijnklachten. Het ontbreken van aantoonbare structurele afwijkingen betekent daarom niet automatisch dat de klachten niet bestaan, dat ze niet door het ongeval kunnen zijn ontstaan of dat causaal verband juridisch onmogelijk is. Andersom betekent het ontstaan van klachten na een ongeval evenmin automatisch dat iedere klacht door het ongeval is veroorzaakt. Het volledige medische en feitelijke verloop blijft relevant.

Wat als klachten pas later ontstaan?

Niet alle klachten zijn direct na een verkeersongeval volledig merkbaar. In de uren of dagen na een botsing kunnen klachten duidelijker worden. Later gemelde klachten betekenen daarom niet automatisch dat geen causaal verband bestaat. Wel kan een langere periode tussen het ongeval en de eerste melding van klachten de bewijsdiscussie ingewikkelder maken. Meer hierover leest u op later klachten na een ongeval en klachten na een aanrijding.

• lichamelijke of psychische klachten serieus nemen
• bij aanhoudende of zorgwekkende klachten passende medische hulp zoeken
• duidelijk aan de zorgverlener vertellen dat de klachten na een verkeersongeval zijn ontstaan
• het verloop van klachten en beperkingen bijhouden

Medische veiligheid staat daarbij voorop. Medische hulp moet worden gezocht omdat klachten dat vereisen, niet uitsluitend om een schadeclaim te documenteren.

Wat als u vóór het ongeval al klachten had?

Eerdere gezondheidsklachten sluiten een schadevergoeding niet automatisch uit. Een verkeersongeval kan bijvoorbeeld bestaande klachten verergeren, bestaande beperkingen vergroten, klachten die onder controle waren opnieuw activeren, of leiden tot nieuwe klachten naast bestaande gezondheidsproblemen. De relevante vraag is dan niet alleen of er vóór het ongeval al klachten waren, maar wat door het ongeval is veranderd.

Iemand had vóór het verkeersongeval incidenteel nekpijn, maar werkte volledig en had weinig beperkingen. Na een aanrijding worden de nekklachten veel ernstiger en ontstaat langdurige arbeidsuitval. Het bestaan van eerdere nekklachten betekent dan niet zonder meer dat alle klachten en schade buiten beschouwing blijven. Er moet worden gekeken naar het verschil tussen de waarschijnlijke situatie zonder het ongeval en de werkelijke situatie daarna. Eerdere medische informatie kan bij deze beoordeling relevant worden.

Welk bewijs kan belangrijk zijn?

Causaal verband wordt vaak beoordeeld aan de hand van meerdere bronnen: medische gegevens van bijvoorbeeld huisarts, ziekenhuis, fysiotherapeut, specialist, psycholoog of revalidatiearts; gegevens over het ongeval zoals schadeformulier, foto's, politiegegevens, getuigenverklaringen en camerabeelden; en gegevens over de situatie vóór en na het ongeval, zoals arbeidsgegevens, loonstroken, ziekteverzuim en administratie van gemaakte kosten.

Het doel is niet om zoveel mogelijk documenten te verzamelen, maar om een betrouwbaar beeld te kunnen vormen van wat er door het ongeval is veranderd. Zie ook bewijs verzamelen na een ongeval en kosten bijhouden na een ongeval.

Wat als de verzekeraar het causaal verband betwist?

Een verzekeraar kan stellen dat onvoldoende is aangetoond dat bepaalde klachten door het verkeersongeval zijn veroorzaakt, bijvoorbeeld omdat klachten pas later zijn gemeld, er vóór het ongeval al vergelijkbare klachten waren, medisch onderzoek geen duidelijke afwijking toont of er andere mogelijke oorzaken zijn. Zo'n standpunt betekent niet automatisch dat de verzekeraar gelijk heeft. Vraag om een concrete onderbouwing.

Het is belangrijk om te weten welk onderdeel van de causaliteit wordt betwist: het ontstaan van de klachten, de ernst ervan, de beperkingen of bijvoorbeeld het verband met arbeidsuitval. Pas daarna kan gericht worden beoordeeld welk bewijs of welke medische informatie relevant is. Wanneer de aansprakelijkheid zelf wordt afgewezen, speelt bovendien een andere juridische discussie: zie aansprakelijkheid afgewezen.

Wat kunt u zelf doen om het verloop goed vast te leggen?

Na een ongeval hoeft u geen juridisch dossier over uw eigen gezondheid te bouwen. Wel is een goede administratie nuttig wanneer klachten blijven bestaan.

• passende medische hulp zoeken wanneer dat medisch nodig is
• het verloop van klachten bijhouden, bijvoorbeeld wanneer klachten erger of minder worden
• relevante correspondentie bewaren van werkgever, verzekeraar en zorgverleners
• schade en kosten bijhouden, zoals facturen, bonnetjes en gegevens over inkomensverlies
• wees zorgvuldig met absolute conclusies over de precieze oorzaak van iedere klacht
• geef eerdere klachten correct aan; het relevante punt is welke verandering door het ongeval is ontstaan

Een consistente tijdlijn van het ongeval, de klachten, behandelingen en gevolgen kan later veel duidelijkheid bieden.