Smartengeld berekenen na een verkeersongeval

Smartengeld berekenen na een verkeersongeval

De Hoge Raad bevestigde in 2026 opnieuw dat immateriële schade naar billijkheid wordt vastgesteld en dat daarbij alle omstandigheden van het geval moeten worden meegewogen. Bij letselschade zijn onder meer de aard en ernst van het letsel, de duur en intensiteit daarvan, de herstelverwachting en de leeftijd van het slachtoffer relevant.

Smartengeld “berekenen” betekent daarom eigenlijk: een passend bedrag begroten op basis van het letsel, de gevolgen, vergelijkbare gevallen en de omstandigheden van het slachtoffer.

Bestaat er een formule voor smartengeld?

Nee. Er bestaat geen algemene formule zoals “ernst letsel × aantal maanden klachten = smartengeld”. Ook bestaat er geen wettelijke lijst waarin iedere diagnose aan één vast bedrag is gekoppeld.

De rechter bepaalt de vergoeding naar billijkheid en houdt daarbij rekening met alle relevante omstandigheden. Waar mogelijk wordt daarnaast gekeken naar bedragen die Nederlandse rechters in vergelijkbare gevallen hebben toegekend. Het gevolg is dat twee slachtoffers met dezelfde diagnose niet automatisch hetzelfde smartengeldbedrag krijgen: de gevolgen kunnen immers aanzienlijk verschillen.

Welke factoren bepalen de hoogte van smartengeld?

Bij de beoordeling kunnen verschillende omstandigheden samen een rol spelen. Belangrijke factoren zijn onder meer:

• aard van het letsel
• ernst van het letsel
• duur van de klachten
• intensiteit van pijn
• herstelverwachting
• blijvende beperkingen
• psychische gevolgen
• ziekenhuisopname
• operaties
• littekens of ontsiering
• gevolgen voor het dagelijks leven
• gevolgen voor hobby's en sociale activiteiten
• leeftijd van het slachtoffer

De Hoge Raad noemt bij letselschade expliciet onder meer aard, ernst, duur en intensiteit van het letsel, herstelverwachting en leeftijd als omstandigheden die bij de begroting kunnen meewegen. Geen van deze factoren bepaalt het bedrag volledig op zichzelf.

Waarom is de ernst van het letsel belangrijk?

De ernst van het letsel geeft een eerste indicatie van de impact van het ongeval. Een oppervlakkige kneuzing die snel herstelt heeft doorgaans andere immateriële gevolgen dan bijvoorbeeld ernstig hersenletsel, een gecompliceerde breuk, verlies van een lichaamsfunctie, blijvende neurologische schade of ernstig psychisch letsel.

Maar alleen de medische naam van het letsel is niet voldoende. Bij de beoordeling moet ook worden gekeken naar wat het letsel feitelijk voor het slachtoffer betekent.

Waarom is de duur van het herstel belangrijk?

Ook de duur van klachten speelt een rol. Een slachtoffer kan bijvoorbeeld enkele weken klachten hebben, enkele maanden herstellen, meerdere jaren beperkingen ervaren, of blijvend met klachten leven.

De Hoge Raad noemt bij letselschade zowel de duur als de intensiteit van het letsel als relevante elementen bij de begroting van immateriële schade. Daarbij geldt niet simpelweg: twee keer zo lang klachten is twee keer zoveel smartengeld. De beoordeling blijft integraal.

Spelen pijn en psychische gevolgen mee?

Lichamelijke pijn kan een belangrijk onderdeel vormen van de immateriële gevolgen. Daarbij kan bijvoorbeeld intensiteit, duur, pijn bij herstel, pijn door behandelingen of operaties en chronische pijn relevant zijn. Pijn is echter persoonlijk en moeilijk exact te meten, en wordt daarom niet via één vaste pijnscore naar een bedrag omgezet.

Ook psychische gevolgen zoals angst, trauma, herbelevingen, slaapklachten, somberheid, ernstige onzekerheid of verlies van zelfstandigheid kunnen meetellen. Artikel 6:106 BW biedt onder voorwaarden ruimte voor vergoeding bij aantasting in de persoon. Rechtspraak bevestigt dat lichamelijk letsel en onder omstandigheden geestelijk letsel of een andere voldoende onderbouwde aantasting in de persoon relevant kunnen zijn. Op deze pagina wordt niet beoordeeld of individuele psychische klachten juridisch aan die voorwaarden voldoen.

Tellen blijvende beperkingen en leeftijd zwaar mee?

Blijvende gevolgen kunnen belangrijk zijn omdat het slachtoffer daar mogelijk de rest van het leven mee wordt geconfronteerd, zoals blijvend verminderde mobiliteit, chronische pijn, neurologische problemen, beperkingen bij sport, verlies van zelfstandigheid, littekens of psychische klachten. Bij blijvend letsel moet daarom niet alleen naar de eerste herstelperiode worden gekeken, maar ook naar de verwachte toekomstige impact.

De Hoge Raad noemt leeftijd expliciet als één van de omstandigheden die bij letselschade relevant kunnen zijn voor de begroting van smartengeld. Bij blijvende beperkingen kan leeftijd bijvoorbeeld van betekenis zijn omdat een jong slachtoffer mogelijk nog vele jaren met de gevolgen moet leven. Leeftijd werkt echter niet als automatische vermenigvuldigingsfactor; het blijft één onderdeel van de totale beoordeling.

Hoe belangrijk zijn gevolgen voor het dagelijks leven?

Smartengeld gaat uiteindelijk om de niet-financiële gevolgen die het slachtoffer persoonlijk ervaart. Daarom kan worden gekeken naar beperkingen bij bijvoorbeeld lopen, fietsen, autorijden, slapen, sporten, het verzorgen van kinderen, sociale activiteiten, vakantie, hobby's en zelfstandigheid.

Twee personen met dezelfde medische diagnose kunnen hierdoor toch verschillende immateriële gevolgen ondervinden.

Hoe werden smartengeldbedragen traditioneel bepaald?

Voor de begroting van smartengeld werd en wordt onder meer gekeken naar bedragen die in vergelijkbare Nederlandse rechterlijke uitspraken zijn toegekend. De rechter houdt daarbij rekening met de omstandigheden van de individuele zaak en, waar mogelijk, met vergelijkbare gevallen. De Hoge Raad heeft dit uitgangspunt opnieuw bevestigd.

Dat betekent bijvoorbeeld dat wordt gezocht naar eerdere zaken met vergelijkbare letselsoort, ernst, herstelduur, blijvende gevolgen, leeftijd en persoonlijke impact. Maar geen twee zaken zijn volledig identiek. Een eerdere uitspraak is daarom vergelijkingsmateriaal, geen automatisch tarief.

De Rotterdamse Schaal

Sinds 2026 is bij de begroting van smartengeld een belangrijke ontwikkeling relevant: de Rotterdamse Schaal. De schaal is ontwikkeld door onderzoekers van Erasmus School of Law en ordent smartengeldbedragen naar de aard en ernst van letsel en andere persoonsaantastingen. Het doel is meer structuur en houvast te bieden bij het bepalen van passend smartengeld.

De Rechtspraak heeft aanbevelingen vastgesteld voor het hanteren van de Rotterdamse Schaal bij de begroting van smartengeld op grond van artikel 6:106 BW. Deze aanbevelingen gelden vanaf 1 januari 2026. Dat is een belangrijke ontwikkeling ten opzichte van 2025, toen de schaal nog vooral als nieuw onderzoeksinstrument en consultatiemodel werd besproken. In inmiddels gepubliceerde uitspraken uit 2026 wordt daadwerkelijk naar de Rotterdamse Schaal en de aanbevelingen verwezen.

Is de Rotterdamse Schaal een smartengeldcalculator?

Nee. De Rotterdamse Schaal is een hulpmiddel voor de begroting van smartengeld, geen consumentencalculator die op basis van enkele antwoorden automatisch de juridisch juiste vergoeding oplevert. De schaal ordent verschillende typen letsel en persoonsaantastingen en geeft daarbij houvast voor de waardering. De omstandigheden van het individuele slachtoffer blijven relevant. Daarom moet een bedrag uit een categorie niet zonder verdere beoordeling als gegarandeerde vergoeding worden gepresenteerd.

Hoe werkt de Rotterdamse Schaal in hoofdlijnen?

De Rotterdamse Schaal groepeert letsel en andere persoonsaantastingen naar categorie en ernst. Vervolgens ontstaat een indicatief kader waarbinnen het passende smartengeld kan worden beoordeeld. Daarbij kan het bijvoorbeeld nodig zijn vast te stellen:

• welk letsel aanwezig is
• binnen welke ernstcategorie het letsel valt
• of meerdere soorten letsel naast elkaar bestaan
• welke persoonlijke omstandigheden relevant zijn
• of er redenen zijn om binnen of buiten een indicatieve bandbreedte anders te waarderen

De schaal vervangt daarmee niet de juridische beoordeling, maar structureert deze. Een belangrijk doel van de ontwikkeling was meer consistentie en voorspelbaarheid bij smartengeld, na jarenlange discussie over de relatief beperkte structuur rond Nederlandse smartengeldbedragen.

Wordt alleen naar de Rotterdamse Schaal gekeken?

Nee. De wettelijke maatstaf blijft dat smartengeld naar billijkheid wordt begroot met inachtneming van de omstandigheden van het geval. De Rotterdamse Schaal helpt daarbij, maar de individuele situatie blijft centraal staan. Ook vergelijkbare rechterlijke uitspraken en andere relevante omstandigheden kunnen betekenis houden. De Hoge Raad bevestigde in 2026 opnieuw het algemene uitgangspunt van een billijkheidsbegroting op basis van alle omstandigheden.

Wat gebeurt er bij meerdere soorten letsel?

Een verkeersongeval kan meerdere letsels tegelijkertijd veroorzaken, bijvoorbeeld hoofdletsel, een botbreuk en psychische klachten. Dan is de beoordeling ingewikkelder dan wanneer slechts één relatief afgebakend letsel speelt. Het is niet verstandig om zonder meer bedragen voor afzonderlijke letsels bij elkaar op te tellen: de totale immateriële impact moet in samenhang worden beoordeeld.

Ook recente rechtspraak laat zien dat de Rotterdamse Schaal kan worden toegepast op meerdere letselcomponenten binnen één zaak, maar de uiteindelijke begroting blijft onderdeel van de rechterlijke beoordeling.

Richtlijn Licht Letsel inclusief Smartengeld

Voor relatief licht letsel bestaat daarnaast de Richtlijn Licht Letsel inclusief Smartengeld van De Letselschade Raad. Deze richtlijn is ontwikkeld om lichte letselschades efficiënt en slachtoffervriendelijk af te wikkelen. Volgens De Letselschade Raad kan van licht letsel sprake zijn wanneer naar verwachting binnen zes maanden herstel zonder resterende klachten optreedt. Voor dergelijke situaties kan de richtlijn extra houvast geven.

De richtlijn is niet hetzelfde instrument als de Rotterdamse Schaal. De Richtlijn Licht Letsel is gericht op de praktische afwikkeling van relatief lichte letselschade en bevat specifieke handvatten voor dergelijke zaken. De Rotterdamse Schaal is een bredere ordening van smartengeldbedragen bij uiteenlopende vormen en ernstcategorieën van letsel en andere persoonsaantastingen, waarvoor de Rechtspraak sinds 1 januari 2026 aanbevelingen hanteert. Welke bron in een concrete zaak het meest relevant is, hangt van de situatie af.

Waarom kan dezelfde diagnose verschillende bedragen opleveren?

Omdat smartengeld niet alleen afhankelijk is van de medische naam van het letsel. Stel dat twee mensen dezelfde breuk hebben. Persoon A herstelt na enkele maanden volledig, kan daarna alle hobby's hervatten, houdt geen pijn en heeft geen blijvende beperkingen. Persoon B heeft meerdere operaties nodig, houdt chronische pijn, kan niet meer sporten en blijft beperkt in dagelijkse activiteiten.

De diagnose kan vergelijkbaar zijn, terwijl de persoonlijke gevolgen heel verschillend zijn. Het smartengeld hoeft dan dus niet hetzelfde te zijn.

Is een medisch percentage bepalend?

Nee. Een percentage blijvende invaliditeit of functionele beperking kan relevante medische informatie zijn, maar is geen zelfstandige smartengeldformule. Bijvoorbeeld “10% invaliditeit is 10% van bedrag X” is geen algemene juridische berekeningsmethode. Bij smartengeld wordt naar het volledige individuele nadeel gekeken.

Wordt smartengeld hoger naarmate iemand langer klachten heeft, en kan het nog veranderen?

De duur van de klachten is relevant, maar er bestaat geen lineaire formule. Een jaar klachten betekent dus niet automatisch tweemaal zoveel smartengeld als zes maanden klachten. Ook andere factoren spelen mee, zoals ernst, intensiteit, herstel, blijvende gevolgen, leeftijd en dagelijkse impact.

Wanneer nog onzeker is hoe klachten zich ontwikkelen, kan ook de uiteindelijke omvang van de immateriële schade nog onzeker zijn, bijvoorbeeld over volledig herstel, blijvende pijn, littekens, psychische gevolgen of blijvende beperkingen. Bij langdurig of ernstig letsel kan het daarom te vroeg zijn om kort na het ongeval een definitieve smartengeldvergoeding vast te stellen.

Kan alvast een voorschot op smartengeld worden betaald?

Dat kan in bepaalde situaties. De Richtlijn Licht Letsel inclusief Smartengeld van De Letselschade Raad bevat bijvoorbeeld een systematiek die mede is bedoeld om bij lichte letselschade passende voorschotten mogelijk te maken. Bij ernstiger of langduriger letsel kan de uiteindelijke omvang pas later duidelijk worden. Een eventueel voorschot betekent niet noodzakelijk dat daarmee de definitieve smartengeldvergoeding al vaststaat.

Kan smartengeld worden geïndexeerd?

Bij vergelijking met oudere uitspraken moet rekening worden gehouden met het feit dat geldbedragen in verschillende jaren niet dezelfde waarde hebben. Daarom kan actualisering van oudere bedragen relevant zijn bij vergelijkingsmateriaal. Dit is één van de redenen waarom het onzorgvuldig kan zijn om een oud smartengeldbedrag uit een uitspraak rechtstreeks als huidig bedrag over te nemen. Gebruik bij vergelijking altijd actuele bronnen en beoordelingsmethoden.

Hoe betrouwbaar zijn online smartengeldcalculators?

Wees voorzichtig met websites die op basis van enkele keuzes direct een exact smartengeldbedrag geven, bijvoorbeeld: kies uw letsel, geef herstelduur op, klik op berekenen, “uw smartengeld is €7.350”. Zo'n presentatie suggereert een nauwkeurigheid die de juridische beoordeling niet heeft.

Smartengeld wordt naar billijkheid vastgesteld en hangt van verschillende individuele omstandigheden af. Ook de Rotterdamse Schaal vormt een beoordelingskader, geen garantie op één exact bedrag. Verkeersongevallen.nl biedt daarom bewust geen automatische smartengeldcalculator.

Kan AI smartengeld berekenen?

AI kan helpen om relevante omstandigheden te structureren, bijvoorbeeld door te signaleren dat informatie relevant kan zijn over letsel, herstelduur, behandelingen, beperkingen, leeftijd en dagelijkse gevolgen.

AI kan echter niet zelfstandig een juridisch gegarandeerd smartengeldbedrag vaststellen. Daarvoor is een beoordeling van de feiten, juridische context en actuele vergelijkingsbronnen nodig. De AI-claimscan van Claims.nl moet smartengeld daarom uitsluitend als mogelijke schadepost signaleren en geen gegarandeerd bedrag presenteren.

Kort samengevat

Smartengeld wordt niet berekend met één vaste formule. De hoogte wordt naar billijkheid vastgesteld waarbij alle relevante omstandigheden worden meegewogen. Volgens de actuele rechtspraak kunnen bij letselschade onder meer relevant zijn:

• aard van het letsel
• ernst
• duur en intensiteit
• herstelverwachting
• leeftijd
• individuele gevolgen

Daarnaast worden vergelijkbare gevallen gebruikt. Sinds 1 januari 2026 hanteert de Rechtspraak bovendien aanbevelingen voor toepassing van de Rotterdamse Schaal, die meer structuur biedt bij de begroting van smartengeld. Het blijft echter een individuele juridische waardering en geen exacte rekensom.