Psychische klachten na een verkeersongeval

Welke psychische reacties kunnen na een verkeersongeval voorkomen?

Mensen reageren verschillend op een verkeersongeval. De één rijdt kort daarna weer zonder veel problemen, terwijl een ander lange tijd gespannen blijft zodra hij of zij aan het ongeval denkt. Na een ingrijpende gebeurtenis kunnen bijvoorbeeld voorkomen:

• angst of gespannenheid
• verdriet
• boosheid
• schrikachtigheid
• slecht slapen
• nachtmerries
• terugkerende herinneringen aan het ongeval
• moeite met concentreren
• onrust
• prikkelbaarheid
• onzekerheid in het verkeer
• bepaalde situaties proberen te vermijden
• minder plezier of interesse in dagelijkse activiteiten

Ook lichamelijke stressreacties kunnen samengaan met emotionele klachten. Thuisarts beschrijft dat mensen na een heftige ervaring bijvoorbeeld angstig kunnen zijn, nachtmerries kunnen hebben en veel kunnen huilen. Het hebben van één of meer van deze klachten is geen diagnose.

Is het normaal dat je na een ongeval angstig bent?

Een verkeersongeval kan een zeer ingrijpende ervaring zijn. Het is daarom niet vreemd wanneer je daarna tijdelijk gespannen of bang bent. Misschien merk je dat je schrikt van remmende auto's, nerveus bent als passagier, kruispunten vermijdt, liever niet meer op de fiets stapt, voortdurend op andere weggebruikers let of bang bent dat opnieuw een ongeval gebeurt.

Slachtofferhulp Nederland beschrijft dat mensen na een verkeersongeluk onder andere geschrokken, angstig, verdrietig of boos kunnen zijn en adviseert zichzelf tijd te geven om de gebeurtenis te verwerken. Dat betekent niet dat iedere angstreactie vanzelf verdwijnt. Blijft de angst bestaan of beperkt deze je steeds meer? Bespreek dat dan met je huisarts.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Niet iedere emotionele reactie na een ongeval heeft professionele behandeling nodig. Wel is het belangrijk hulp te zoeken wanneer je merkt dat je klachten niet verbeteren, erger worden of je dagelijkse functioneren steeds sterker beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin je:

• nauwelijks meer slaapt
• voortdurend angstig of gespannen bent
• niet meer aan het verkeer durft deel te nemen
• vaak wordt overspoeld door herinneringen aan het ongeval
• belangrijke situaties steeds meer vermijdt
• je werk of studie niet goed meer kunt uitvoeren
• steeds moeilijker voor jezelf of anderen kunt zorgen
• merkt dat gewone dagelijkse activiteiten nauwelijks meer lukken

Thuisarts adviseert na een heftige ervaring een afspraak met de huisarts te maken wanneer het niet beter gaat. Bij ernstige psychische ontregeling of wanneer je je acuut zorgen maakt om je eigen veiligheid of die van iemand anders, zoek direct professionele hulp.

Betekenen psychische klachten dat je PTSS hebt?

Nee. Het is belangrijk om psychische klachten na een verkeersongeval niet automatisch PTSS te noemen. PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis en is een medische/psychologische diagnose.

Bij PTSS kunnen onder meer herbelevingen, vermijding, veranderingen in stemming en gedachten en verhoogde waakzaamheid of spanning een rol spelen. GGZ Standaarden beschrijft deze verschillende symptoomgroepen bij psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen. Vergelijkbare klachten kunnen ook voorkomen zonder dat iemand PTSS heeft. Stel daarom niet zelf vast dat je PTSS hebt op basis van een online symptomenlijst. Heb je langdurige of ernstige klachten? Bespreek ze met je huisarts of een andere daarvoor gekwalificeerde zorgverlener.

Kan PTSS ontstaan na een verkeersongeval?

Een ernstig verkeersongeval kan een ingrijpende of traumatische gebeurtenis zijn. Bij een deel van de mensen kunnen na zo'n gebeurtenis langdurige traumagerelateerde klachten ontstaan. Dat betekent niet dat iedereen die een verkeersongeval meemaakt PTSS ontwikkelt.

Thuisarts beschrijft PTSS als een aandoening waarbij iemand een nare gebeurtenis steeds opnieuw beleeft in gedachten of dromen en sterk probeert herinneringen eraan te vermijden. Of daadwerkelijk sprake is van PTSS moet professioneel worden beoordeeld. Lees meer over PTSS na een verkeersongeval.

Angst om weer auto te rijden

Na een aanrijding kan autorijden ineens heel anders voelen. Je kunt bijvoorbeeld spanning ervaren wanneer je zelf weer achter het stuur zit, wanneer iemand anders rijdt, bij druk verkeer, bij hoge snelheden, op de plek waar het ongeval gebeurde, wanneer een andere auto dicht achter je rijdt of wanneer je plotseling moet remmen.

Probeer niet zelf conclusies te trekken over de medische oorzaak van deze angst. Wanneer de angst blijft bestaan of je deelname aan het verkeer ernstig belemmert, kan het verstandig zijn dit met je huisarts te bespreken.

Angst om weer te fietsen of lopen in het verkeer

Psychische gevolgen beperken zich niet tot automobilisten. Ook fietsers, voetgangers, scooterrijders en motorrijders kunnen zich na een verkeersongeval onzeker of angstig voelen. Een fietser die is aangereden kan bijvoorbeeld drukke kruispunten vermijden, steeds afstappen bij naderend verkeer, bepaalde routes niet meer durven nemen of zich onveilig voelen wanneer auto's dichtbij passeren.

Een voetganger kan juist moeite krijgen met oversteken of drukke wegen vermijden. De gevolgen kunnen daardoor verder gaan dan alleen het moment waarop je aan het verkeer deelneemt.

Nachtmerries en herinneringen aan het ongeval

Sommige mensen denken na een verkeersongeval vaak terug aan wat er is gebeurd. Dat kan vrijwillig zijn, maar herinneringen kunnen zich ook ongewenst opdringen. Je kunt bijvoorbeeld het moment van de botsing opnieuw voor je zien, vaak denken aan wat er had kunnen gebeuren, dromen over het ongeval, schrikken van geluiden die aan de botsing doen denken of gespannen worden wanneer iemand over het ongeval praat.

Wanneer dergelijke klachten sterk blijven aanhouden of je dagelijks functioneren beïnvloeden, bespreek ze met een zorgverlener.

Schuldgevoel na een verkeersongeval

Ook schuldgevoelens kunnen na een ongeval voorkomen. Je kunt bijvoorbeeld blijven denken: had ik anders moeten reageren, had ik eerder moeten remmen, had ik het ongeval kunnen voorkomen, waarom is de ander gewond geraakt en ik niet, of had ik iets anders moeten doen.

De psychische beleving van schuld is niet hetzelfde als de juridische schuldvraag. Je kunt je schuldig voelen terwijl je juridisch niet aansprakelijk bent. Omgekeerd zegt de juridische verdeling van aansprakelijkheid niet automatisch iets over hoe iemand het ongeval emotioneel ervaart. Het is belangrijk deze twee onderwerpen niet met elkaar te verwarren.

Wat als iemand anders ernstig gewond raakte of overleed?

Een verkeersongeval kan bijzonder ingrijpend zijn wanneer iemand ernstig gewond raakt of overlijdt. Dat kan ook psychische gevolgen hebben voor andere betrokken verkeersdeelnemers, passagiers, getuigen, familieleden en mensen die eerste hulp hebben verleend.

Ook wanneer je zelf lichamelijk nauwelijks gewond bent geraakt, kan wat je hebt gezien of meegemaakt grote emotionele gevolgen hebben. Slachtofferhulp Nederland biedt ook ondersteuning aan mensen die getuige zijn geweest van een ernstig ongeval.

Psychische en lichamelijke klachten kunnen naast elkaar bestaan

Na een verkeersongeval hoeven klachten niet uitsluitend lichamelijk óf psychisch te zijn. Iemand kan bijvoorbeeld tegelijkertijd last hebben van rug- of nekpijn, hoofdpijn, slaapproblemen, vermoeidheid, spanning, angst en concentratieproblemen.

Daarbij is niet altijd eenvoudig vast te stellen welke klacht welke oorzaak heeft. Laat medische conclusies daarom aan de daarvoor bevoegde zorgverleners. Meer informatie leest u op de pagina over klachten na een verkeersongeval.

Psychische klachten kunnen ook later duidelijk worden

Niet iedere psychische reactie is direct na het verkeersongeval volledig merkbaar. In de eerste periode kan veel aandacht uitgaan naar lichamelijk herstel, schade aan het voertuig, contact met politie of verzekeraar, vervoer, werk, familie en andere praktische gevolgen van het ongeval.

Pas later kan duidelijk worden hoeveel invloed het ongeval emotioneel heeft gehad. Dat maakt het verstandig ook in de weken na het ongeval aandacht te houden voor veranderingen in je stemming, slaap, angst en dagelijks functioneren. Meer informatie leest u op de pagina over later klachten na een ongeval.

Wat kun je zelf bijhouden?

Wanneer psychische klachten na een verkeersongeval langer aanhouden, kan het nuttig zijn feitelijk bij te houden wat je ervaart. Dit is geen zelfdiagnose en hoeft geen uitgebreid dagboek te worden. Denk bijvoorbeeld aan wanneer je voor het eerst veranderingen merkte, hoe je slaapt, welke verkeerssituaties moeilijker gaan, welke dagelijkse activiteiten je niet of moeilijker uitvoert, verzuim of concrete beperkingen op werk of studie, contact met je huisarts of andere zorgverlener, en de ontwikkeling van je klachten.

Noteer bij voorkeur feitelijke observaties, dus bijvoorbeeld "ik heb deze week drie keer niet zelf naar mijn werk gereden vanwege angst" in plaats van "ik heb PTSS door het ongeval". De eerste formulering beschrijft een concrete beperking. De tweede bevat een medische conclusie die door een professional moet worden beoordeeld.

Terug naar werk of studie

Psychische klachten kunnen invloed hebben op werk of studie. Denk bijvoorbeeld aan concentratieproblemen, vermoeidheid door slecht slapen, moeite met autorijden naar het werk, spanning tijdens woon-werkverkeer, moeite met drukke omgevingen, minder belastbaar zijn of moeite met werkzaamheden die herinneringen aan het ongeval oproepen.

Slachtofferhulp Nederland noemt terugkeer naar werk of school expliciet als een belangrijk onderdeel van nazorg na een verkeersongeval. Bespreek medische klachten en beperkingen met de daarvoor aangewezen professionals.

Waar kun je terecht voor hulp?

Wanneer je emotionele of psychische klachten na een verkeersongeval hebt, zijn verschillende vormen van ondersteuning mogelijk. Een logisch eerste medisch aanspreekpunt is vaak de huisarts.

Daarnaast kun je voor praktische en emotionele ondersteuning na een verkeersongeval terecht bij Slachtofferhulp Nederland. Slachtofferhulp biedt specifiek hulp na auto- en andere verkeersongevallen en informatie over het omgaan met stressklachten. Voor betrouwbare algemene patiënteninformatie over psychische klachten en heftige ervaringen kun je terecht bij Thuisarts.nl.

Eerst psychisch herstel, daarna de juridische gevolgen

Psychische klachten kunnen bij letselschade juridisch relevant zijn. Maar ook hier moet de volgorde niet worden omgedraaid: eerst gezondheid, dan herstel met passende hulp, dan vastlegging van klachten en beperkingen, dan beoordeling van aansprakelijkheid en tot slot, als een andere partij aansprakelijk is, onderzoek naar de schade als gevolg van psychische klachten.

Kunnen psychische klachten letselschade zijn?

Ja, letselschade hoeft niet uitsluitend uit lichamelijke verwondingen te bestaan. Rechtspraak.nl omschrijft letselschade als schade door lichamelijke verwondingen of psychische problemen en noemt een aanrijding of verkeersongeval expliciet als mogelijke oorzaak.

Dat betekent niet dat iedere emotionele reactie automatisch recht geeft op schadevergoeding. Bij een schadeclaim moet onder andere worden beoordeeld wie aansprakelijk is voor het ongeval, welke psychische klachten daadwerkelijk bestaan, welk verband er bestaat met het ongeval, welke gevolgen de klachten hebben en welke schade daardoor is ontstaan.

Moet je PTSS hebben om psychische schade te kunnen verhalen?

Nee, de juridische beoordeling van psychische letselschade kan niet simpelweg worden teruggebracht tot de vraag of iemand wel of geen PTSS-diagnose heeft. Het gaat om de specifieke omstandigheden en de daadwerkelijk aantoonbare gevolgen.

Een formele diagnose kan in bepaalde situaties medisch relevant zijn, maar Verkeersongevallen.nl kan niet beoordelen welke medische onderbouwing in een individueel dossier noodzakelijk of voldoende is. Daarvoor moeten medische en juridische deskundigheid uit elkaar worden gehouden.

Waarom is medische vastlegging relevant?

Wanneer psychische klachten deel uitmaken van een letselschadezaak, kan informatie over het verloop van de klachten relevant zijn. Denk aan wanneer de klachten ontstonden, welke klachten zijn gemeld, welke zorg is gezocht, hoe lang klachten bestaan, welke beperkingen optreden, of iemand door de klachten niet of minder kan werken en welke behandeling eventueel plaatsvindt.

Een medisch dossier is echter geen document dat uitsluitend voor een schadeclaim moet worden opgebouwd. Medische zorg is bedoeld voor gezondheid en herstel. De juridische betekenis van medische informatie is een afzonderlijke kwestie.

Het causaal verband bij psychische klachten

Bij een letselschadezaak kan moeten worden beoordeeld of er voldoende verband bestaat tussen het verkeersongeval, de psychische klachten en de schade. Dit wordt juridisch aangeduid als het causaal verband.

De beoordeling kan ingewikkeld zijn, bijvoorbeeld wanneer klachten pas later duidelijk werden, iemand vóór het ongeval al psychische klachten had, meerdere ingrijpende gebeurtenissen kort na elkaar plaatsvonden, lichamelijke en psychische klachten door elkaar lopen of herstel lange tijd duurt. Daarom zijn absolute uitspraken zoals "deze angst komt zeker door het ongeval" of "de verzekeraar hoeft dit nooit te vergoeden" niet passend zonder individuele beoordeling.

Wat als je vóór het ongeval al psychische klachten had?

Eerdere psychische klachten betekenen niet automatisch dat nieuwe of verergerde klachten na een verkeersongeval geen betekenis hebben. Er kan onderscheid nodig zijn tussen de situatie vóór het ongeval, de aard en ernst van eerdere klachten, veranderingen na het ongeval, nieuwe klachten, verergering van bestaande klachten en gevolgen voor dagelijks functioneren.

Wees hierover open tegenover je behandelaars. Een zorgvuldige beoordeling is gebaat bij een zo volledig mogelijk beeld van de situatie vóór en na het ongeval.

Welke schade kan samenhangen met psychische klachten?

Wanneer aansprakelijkheid en causaal verband voldoende vaststaan, kunnen psychische klachten verschillende financiële en niet-financiële gevolgen hebben. Afhankelijk van de situatie kan bijvoorbeeld worden gekeken naar medische of behandelkosten, reiskosten voor behandeling, verlies van inkomen, studievertraging, kosten voor hulp, andere aantoonbare uitgaven, smartengeld en eventuele toekomstige schade.

Welke posten daadwerkelijk voor vergoeding in aanmerking komen, moet per situatie worden beoordeeld.

Psychische klachten en smartengeld

Smartengeld is een vergoeding voor immateriële schade. Psychische gevolgen van een verkeersongeval kunnen bij de beoordeling daarvan een rol spelen. Er bestaat echter geen standaardbedrag voor bijvoorbeeld angst na een ongeval, nachtmerries, PTSS of angst om auto te rijden.

De omvang van een eventuele vergoeding hangt af van de concrete omstandigheden, waaronder de aard, ernst, duur en gevolgen van het letsel. Vermijd daarom websites of rekentools die suggereren dat één psychische diagnose automatisch een vast bedrag oplevert.

Welke informatie kun je bewaren?

Wanneer psychische klachten na een verkeersongeval mogelijk ook juridische gevolgen hebben, kun je relevante informatie bewaren. Denk aan het schadeformulier, gegevens over het ongeval, getuigengegevens, correspondentie met verzekeraars, afspraken met zorgverleners, relevante kosten, reiskosten, gegevens over werkverzuim, informatie over studievertraging en een feitelijk overzicht van beperkingen in het dagelijks leven.

Bewaar alleen informatie die daadwerkelijk relevant is. Medische gegevens hoef je niet zonder noodzaak breed te delen.

Laat je situatie beoordelen

Heb je psychische of lichamelijke klachten na een verkeersongeval en wil je weten welke schade mogelijk relevant is? Via Claims.nl kun je gegevens over je ongeval en de gevolgen invoeren voor een eerste beoordeling. De scan is een hulpmiddel voor een eerste beoordeling en vervangt geen medische of psychologische beoordeling en geen individueel juridisch advies.