PTSS na een verkeersongeval: klachten, behandeling en herstel

Let op: stel niet zelf de diagnose

Heeft u na een ongeval psychische klachten, stel dan niet zelf de diagnose PTSS. Bespreek ernstige, aanhoudende of beperkende klachten met uw huisarts of een andere passende zorgverlener. Zie ook wanneer u naar de huisarts gaat na een aanrijding. Medische en psychologische hulp staat vóór een eventuele schadeclaim.

Wat is PTSS?

PTSS is een psychische stoornis die kan ontstaan na het meemaken van een zeer ingrijpende of schokkende gebeurtenis. Bij PTSS blijft de gebeurtenis als het ware steeds opnieuw een sterke reactie oproepen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door:

• herbelevingen
• nachtmerries
• sterke angst
• voortdurende spanning
• situaties vermijden die aan de gebeurtenis herinneren
• snel schrikken
• moeite met slapen
• moeite om het gewone dagelijkse leven weer op te pakken

Thuisarts beschrijft onder meer het steeds opnieuw beleven van nare gebeurtenissen en het vermijden van gedachten of situaties die eraan herinneren. Slachtofferhulp Nederland noemt daarnaast onder andere verhoogde waakzaamheid, schrikreacties, slaapproblemen en moeite met dagelijkse activiteiten.

Kan PTSS ontstaan na een verkeersongeval?

Dat kan. Een ernstig of als zeer bedreigend ervaren verkeersongeval kan een traumatische gebeurtenis zijn. Psychotrauma- en stressorgerelateerde klachten kunnen ontstaan na schokkende gebeurtenissen, waaronder ongevallen.

Dat betekent niet dat iedereen die een ernstig verkeersongeval meemaakt PTSS ontwikkelt. Mensen reageren verschillend op een ingrijpende gebeurtenis. Ook tijdelijke stressreacties kunnen voorkomen zonder dat sprake is van PTSS. De aanwezigheid van klachten moet daarom individueel worden beoordeeld. Bredere informatie staat op de pagina over psychische klachten na een verkeersongeval.

Welke klachten kunnen voorkomen?

PTSS kan zich op verschillende manieren uiten. Niet iedereen heeft dezelfde combinatie of ernst van klachten.

Herbelevingen

De gebeurtenis kan onverwacht terugkomen in:

• gedachten
• beelden
• dromen
• nachtmerries
• sterke lichamelijke of emotionele reacties

Sommige mensen ervaren een herinnering zo sterk dat het tijdelijk voelt alsof het ongeval opnieuw plaatsvindt. Herbelevingen behoren tot de klachten die bij PTSS kunnen voorkomen.

Vermijding

Iemand kan dingen proberen te vermijden die herinneren aan het ongeval. Bijvoorbeeld:

• niet meer langs de plek van het ongeval willen
• autorijden vermijden
• niet meer als passagier mee willen
• gesprekken over het ongeluk vermijden
• beelden of nieuws over verkeersongevallen niet willen zien

Vermijding kan begrijpelijk voelen, maar kan het dagelijkse leven steeds verder beperken.

Angst en verhoogde alertheid

Sommige mensen blijven zich na het ongeval sterk onveilig voelen. Dat kan bijvoorbeeld merkbaar zijn als:

• snel schrikken
• voortdurend alert zijn op gevaar
• moeilijk kunnen ontspannen
• gespannen deelnemen aan het verkeer
• prikkelbaarheid

Dergelijke klachten worden zowel door Slachtofferhulp Nederland als in professionele psychotraumastandaarden beschreven.

Slaapproblemen

Na een traumatische gebeurtenis kunnen problemen ontstaan met:

• inslapen
• doorslapen
• nachtmerries
• onrustig slapen

Slecht slapen kan vervolgens ook invloed hebben op concentratie, stemming en belastbaarheid overdag.

Concentratieproblemen

Sterke spanning, slecht slapen en herbelevingen kunnen het moeilijk maken om:

• te lezen
• gesprekken te volgen
• geconcentreerd te werken
• complexe taken uit te voeren
• langere tijd de aandacht bij het verkeer te houden

Andere medische of psychische oorzaken kunnen eveneens concentratieproblemen geven. Trek daarom niet alleen op basis van dit symptoom de conclusie dat sprake is van PTSS.

Normale stressreactie of PTSS?

Na een zeer schokkende gebeurtenis is het mogelijk om tijdelijk last te hebben van bijvoorbeeld angst, huilbuien, spanning of nachtmerries. Thuisarts beschrijft dergelijke reacties na een heftige ervaring. Niet iedere reactie direct na een verkeersongeval betekent dus dat iemand een stoornis heeft.

Van belang zijn onder meer:

• welke klachten bestaan
• hoe ernstig zij zijn
• hoe lang zij aanhouden
• hoeveel invloed zij hebben op het dagelijks functioneren
• hoe het klachtenpatroon als geheel eruitziet

Een professionele beoordeling is nodig wanneer de vraag speelt of daadwerkelijk sprake is van PTSS of een andere psychische aandoening.

Angst om weer auto te rijden

Na een verkeersongeval kan iemand bang worden om opnieuw aan het verkeer deel te nemen. Dat kan bijvoorbeeld optreden:

• als bestuurder
• als passagier
• op de fiets
• bij het passeren van de ongevalsplek

Angst voor verkeer betekent op zichzelf niet automatisch dat sprake is van PTSS. De klacht kan onderdeel zijn van een breder traumagerelateerd klachtenbeeld, maar er kunnen ook andere verklaringen bestaan. Zie hierover de pagina rijangst na een ongeval.

Kunnen klachten pas later duidelijk worden?

Psychische gevolgen worden niet altijd onmiddellijk volledig herkend. Sommige mensen zijn in de eerste periode vooral bezig met:

• lichamelijk herstel
• schade aan het voertuig
• praktische zaken
• werk
• andere gezinsleden die bij het ongeluk betrokken waren

Pas later kan duidelijk worden hoeveel invloed de gebeurtenis psychisch heeft. Dat betekent niet dat iedere later gemelde klacht automatisch door het verkeersongeval is veroorzaakt. De ontwikkeling en oorzaak van klachten moeten individueel worden beoordeeld. Meer hierover leest u bij later klachten na een ongeval.

Wanneer hulp zoeken?

Zoek professionele ondersteuning wanneer psychische klachten:

• ernstig zijn
• blijven aanhouden
• erger worden
• uw werk of studie sterk beperken
• deelname aan het verkeer onmogelijk maken
• slaap of dagelijks functioneren duidelijk verstoren
• leiden tot veel angst of herbelevingen

Uw huisarts kan samen met u beoordelen welke vervolgstap passend is. Thuisarts adviseert bij PTSS behandeling door bijvoorbeeld een psycholoog of psychotherapeut; psychotherapie vormt meestal de kern van de behandeling. Zie ook klachten na een aanrijding: wat nu?.

Hoe wordt PTSS vastgesteld?

De diagnose PTSS hoort bij professionele diagnostiek. Een zorgverlener kijkt niet alleen naar één klacht, maar naar het volledige klachtenpatroon en de relatie met de traumatische gebeurtenis. Daarbij kunnen onder meer worden besproken:

• de gebeurtenis
• herbelevingen
• vermijding
• stemming
• gedachten
• spanning en alertheid
• slaap
• dagelijks functioneren
• andere psychische of lichamelijke klachten

Andere psychische aandoeningen kunnen tegelijk voorkomen of vergelijkbare klachten geven. De GGZ-zorgstandaard wijst er bijvoorbeeld op dat PTSS samen kan voorkomen met andere angst- of stemmingsproblematiek.

Hoe wordt PTSS behandeld?

PTSS is behandelbaar. Volgens Thuisarts bestaat de behandeling meestal uit psychotherapie. Verschillende vormen van therapie kunnen helpen om klachten te verminderen of soms geheel te laten verdwijnen. Traumagerichte behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:

• therapie waarbij de traumatische herinnering wordt verwerkt
• cognitieve therapie
• EMDR

Welke behandeling passend is, hangt af van de individuele situatie en wordt met een behandelaar besproken. Thuisarts noemt EMDR en verschillende vormen van psychotherapie als mogelijke behandelingen.

Wat is EMDR?

EMDR is een behandeling die kan worden gebruikt bij traumagerelateerde klachten en PTSS. Tijdens de behandeling wordt onder begeleiding gewerkt met herinneringen aan de traumatische gebeurtenis terwijl tegelijkertijd een afleidende taak wordt uitgevoerd, bijvoorbeeld met oogbewegingen.

Slachtofferhulp Nederland en Thuisarts noemen EMDR als een van de mogelijke traumabehandelingen. Of EMDR in een individuele situatie de passende behandeling is, wordt door een behandelaar beoordeeld.

Kunnen medicijnen helpen?

Soms kunnen medicijnen naast psychotherapie een rol spelen. Thuisarts geeft aan dat behandeling van PTSS meestal uit psychotherapie bestaat en dat medicijnen soms aanvullend kunnen worden gebruikt; alleen medicijnen gebruiken zonder therapie helpt doorgaans niet voldoende. Medicatie hoort altijd via een arts te worden beoordeeld.

Gaat PTSS weer over?

De vooruitzichten verschillen per persoon. Behandeling kan klachten duidelijk verminderen en PTSS is vaak goed behandelbaar. Thuisarts vermeldt dat therapie ervoor kan zorgen dat klachten minder worden of verdwijnen. Een specifieke herstelduur kan vooraf niet betrouwbaar worden voorspeld.

Vermijd daarom uitspraken als:

• “PTSS is na zes maanden over”
• “na tien behandelingen bent u hersteld”
• “PTSS blijft altijd bestaan”

Herstel is individueel. Houd de medische behandeling leidend: beslissingen over therapie, werkhervatting of deelname aan het verkeer horen niet primair te worden gestuurd door wat een verzekeraar of schadeclaim nodig zou hebben.

Werken met PTSS

PTSS-klachten kunnen invloed hebben op werk. Mogelijke problemen zijn bijvoorbeeld:

• concentratieverlies
• vermoeidheid door slecht slapen
• verhoogde spanning
• moeite met reizen naar het werk
• vermijding van bepaalde taken of locaties
• minder belastbaarheid

Of iemand geheel of gedeeltelijk kan werken, moet individueel worden beoordeeld. Een diagnose alleen bepaalt niet automatisch hoeveel iemand arbeidsongeschikt is.

PTSS en inkomensverlies

Als psychische klachten leiden tot tijdelijke of langdurige beperkingen in het werk, kan financiële schade ontstaan. Bijvoorbeeld:

• minder uren kunnen werken
• tijdelijk ander werk doen
• opdrachten missen als zelfstandige
• studievertraging oplopen

Voor een eventuele schadevergoeding moet echter afzonderlijk worden beoordeeld:

• of een ander aansprakelijk is voor het verkeersongeval
• welke psychische klachten of aandoening aanwezig zijn
• in hoeverre deze in verband staan met het ongeval
• welke beperkingen daaruit voortvloeien
• welke concrete financiële schade daardoor ontstaat

Een diagnose PTSS betekent dus niet automatisch dat ieder gesteld inkomensverlies moet worden vergoed. Zie voor de bredere uitleg inkomensverlies na een ongeval.

Kan PTSS letselschade zijn?

Psychische gevolgen kunnen onderdeel zijn van een letselschadezaak wanneer aan de juridische voorwaarden voor vergoeding wordt voldaan. Het feit dat letsel niet zichtbaar is op een röntgenfoto of scan maakt psychische klachten niet per definitie irrelevant. Wel moeten aard, ernst, beperkingen en causaal verband zorgvuldig worden beoordeeld.

De Letselschade Raad beschrijft dat het medisch beoordelingstraject onder meer kijkt naar de aard en ernst van het letsel, het medisch causale verband tussen klachten en ongeval, beperkingen en prognose. Zie ook letselschadevergoeding en smartengeld.

Medische causaliteit en juridische causaliteit

Bij psychische klachten is het belangrijk om twee vragen niet door elkaar te halen.

Medische vraag

Welke klachten of aandoening bestaan en wat kan medisch over het ontstaan en verloop daarvan worden gezegd?

Juridische vraag

Welke gevolgen kunnen juridisch aan het verkeersongeval en de aansprakelijke partij worden toegerekend?

Een behandelaar stelt geen juridisch aansprakelijkheidspercentage vast. Andersom stelt een verzekeraar geen medische diagnose. Bij een letselschadezaak kunnen medisch adviseurs betrokken worden om medische informatie te beoordelen. De Letselschade Raad beschrijft medische causaliteit expliciet als een van de onderwerpen binnen het medisch beoordelingstraject.

Andere factoren betekenen niet automatisch dat de claim vervalt

Psychische klachten kunnen meerdere beïnvloedende factoren hebben. Dat betekent niet automatisch dat klachten daarom nooit in verband met een verkeersongeval kunnen staan. Andersom betekent een chronologische volgorde — klachten beginnen na het ongeval — ook niet automatisch dat het ongeval juridisch de volledige oorzaak is.

De beoordeling moet zorgvuldig plaatsvinden op basis van:

• medische informatie
• klachtenverloop
• voorgeschiedenis voor zover relevant
• omstandigheden van het ongeval
• andere mogelijke factoren
• functioneren vóór en na het ongeval

Medische informatie en privacy

Wanneer psychische klachten onderdeel worden van een letselschadezaak, kan medische informatie nodig zijn voor de beoordeling. Dat betekent niet dat iedere betrokken partij zonder beperking toegang hoort te krijgen tot het volledige medische dossier.

De Letselschade Raad stelt dat medische informatie alleen met uitdrukkelijke schriftelijke toestemming wordt opgevraagd en dat proportionaliteit belangrijk is: er moet niet méér medische informatie worden gevraagd of onderzocht dan in de concrete zaak noodzakelijk is.

Moet u naar een psycholoog voor een schadeclaim?

Niet uitsluitend voor een claim. Zoek medische of psychologische hulp omdat uw klachten beoordeling of behandeling nodig hebben. De medische zorgvraag staat voorop. Dat behandeling en medische informatie later tevens relevant kunnen zijn voor de beoordeling van letselschade is een afzonderlijk gevolg. Wij adviseren nooit om behandeling te starten puur om bewijs op te bouwen.

Wat kunt u zelf doen na het ongeval?

Bij stressreacties na een ingrijpende gebeurtenis kunnen steun, rust en een gezonde dagelijkse structuur belangrijk zijn. Thuisarts adviseert onder meer steun te zoeken bij vertrouwde mensen en actief te blijven binnen wat passend is. Praktisch kan helpen:

• praat met iemand die u vertrouwt
• probeer een regelmatig dag- en slaapritme te behouden
• forceer uzelf niet om klachten te negeren
• bespreek aanhoudende of ernstige klachten met uw huisarts
• volg het behandeladvies van uw zorgverlener
• noteer voor uzelf welke activiteiten moeilijker worden als dat helpt bij gesprekken met een behandelaar

Gebruik zelfhulp niet als vervanging voor professionele zorg wanneer de klachten ernstig zijn.

Steun na een verkeersongeval

Niet iedereen heeft direct specialistische behandeling nodig. Soms helpt het om eerst steun te krijgen bij het omgaan met wat er is gebeurd. Slachtofferhulp Nederland biedt emotionele ondersteuning bij de gevolgen van onder meer verkeersongevallen en geeft informatie over langdurige stress- en traumaklachten.

Veelgemaakte misverstanden

“Iedereen die angstig is na een ongeluk heeft PTSS.”

Nee. Stress- en angstreacties kunnen na een heftige gebeurtenis voorkomen zonder dat sprake is van PTSS. Professionele diagnostiek is nodig voor een diagnose.

“PTSS moet direct na het ongeluk worden vastgesteld.”

Niet noodzakelijk. De ontwikkeling en herkenning van klachten kan verschillen. De diagnose hangt af van het klachtenbeeld en professionele beoordeling.

“Als ik nog kan werken, kan ik geen PTSS hebben.”

Dat is te absoluut. De ernst en gevolgen van klachten verschillen per persoon. Functioneren wordt individueel beoordeeld.

“Een diagnose PTSS betekent automatisch dat de verzekeraar alle schade moet betalen.”

Nee. Aansprakelijkheid, causaal verband, beperkingen en concrete schade moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

“Een verzekeraar kan bepalen of ik PTSS heb.”

Een medische diagnose hoort bij deskundige zorgverleners. Een verzekeraar kan in een schadezaak wel medisch advies laten inwinnen over de betekenis van medische informatie.

“Ik moet therapie volgen om mijn claim te bewijzen.”

Medische behandeling is bedoeld voor gezondheid en herstel. Start of volg behandeling op medische gronden, niet uitsluitend voor een schadeclaim.

Juridische kern

Bij PTSS na een verkeersongeval moeten medische en juridische vragen uit elkaar worden gehouden.

1. Is een andere partij aansprakelijk?

Zonder juridische aansprakelijkheid bestaat niet automatisch een recht op schadevergoeding.

2. Welke psychische klachten of diagnose bestaan?

Dat is een medische vraag.

3. Welk verband bestaat met het ongeval?

Dit vraagt een zorgvuldige medische en juridische beoordeling.

4. Welke beperkingen bestaan?

Bijvoorbeeld in:

• werk
• studie
• verkeer
• huishouden
• sociale activiteiten

5. Welke schade ontstaat daardoor?

Denk afhankelijk van de omstandigheden bijvoorbeeld aan:

• behandelkosten die voor eigen rekening blijven
• reis- en andere noodzakelijke kosten
• inkomensverlies
• hulp
• immateriële schade

6. Hoe ontwikkelt de situatie zich?

Psychische klachten en herstel kunnen in de tijd veranderen. Een PTSS-diagnose is dus geen automatische schadeformule.

PTSS en schadevergoeding

Wanneer PTSS of andere psychische klachten aantoonbare gevolgen hebben voor het dagelijks functioneren, kunnen zij binnen een letselschadezaak relevant zijn. De eerste stap blijft echter medische beoordeling en waar nodig behandeling.

Pas daarna komt de juridische vraag welke gevolgen voldoende met het ongeval samenhangen en welke schade eventueel voor vergoeding in aanmerking komt. Bij die beoordeling kan een belangenbehartiger letselschade of een letselschade-advocaat helpen.