Billijkheidscorrectie bij eigen schuld: hoe werkt dat?

Eerst causaliteit, daarna billijkheid

De volgorde is essentieel.

Stap 1 — causale verdeling

Eerst wordt beoordeeld: in welke mate hebben de omstandigheden aan beide zijden tot het ontstaan van de schade bijgedragen? Dat is de causale afweging.

Stap 2 — billijkheidscorrectie

Vervolgens wordt gevraagd: leidt die causale uitkomst, gelet op de ernst van de fouten of andere omstandigheden, tot een resultaat dat uit billijkheid moet worden aangepast?

Rechtbanken passen deze volgorde ook in recente verkeerszaken expliciet toe. Zo stelde de Rechtbank Midden-Nederland in februari 2026 eerst een causale verdeling van 75/25 vast en beoordeelde daarna afzonderlijk of een billijkheidscorrectie nodig was; dat was in die zaak niet het geval.

Waarom bestaat de billijkheidscorrectie?

Een zuiver causale verdeling kijkt vooral naar de bijdrage van gedragingen en omstandigheden aan het ontstaan van de schade. Maar twee gedragingen die causaal vergelijkbaar bijdragen, kunnen juridisch of maatschappelijk niet noodzakelijk even zwaar wegen.

Daarom biedt artikel 6:101 BW ruimte om vervolgens rekening te houden met:

• de uiteenlopende ernst van de gemaakte fouten
• andere omstandigheden van het concrete geval

De correctie voorkomt daarmee dat de causale vergelijking in een bijzonder geval tot een onaanvaardbaar of onvoldoende billijk resultaat leidt.

Voorbeeld: dezelfde causale bijdrage, verschillende ernst

Stel dat twee gedragingen volgens de causale analyse ieder ongeveer voor de helft aan een botsing hebben bijgedragen. Dat betekent nog niet automatisch dat de uiteindelijke schade ook 50/50 moet worden verdeeld.

Wanneer de fout van één partij bijvoorbeeld aanzienlijk ernstiger is dan de gedraging van de andere partij, kan dat bij de tweede stap meewegen. Daarbij gaat het niet om een automatische rekentabel. De rechter of partijen moeten uitleggen waarom de ernst van de fouten een afwijking van de causale verhouding rechtvaardigt.

Wat betekent "uiteenlopende ernst van de fouten"?

De wet noemt de uiteenlopende ernst van de gemaakte fouten expliciet als factor. Daarbij kan bijvoorbeeld relevant zijn:

• hoe gevaarlijk het gedrag was
• in hoeverre een duidelijke verkeersnorm werd overtreden
• hoe voorzienbaar het risico was
• welke verkeersdeelnemer bijzondere voorzichtigheid had moeten betrachten
• de concrete omstandigheden waaronder de fout werd gemaakt

Het gaat niet eenvoudigweg om het tellen van overtreden verkeersregels. Eén ernstige fout kan juridisch zwaarder wegen dan meerdere relatief beperkte fouten.

Voorbeeld: zwaar verkeersrisico

Een bestuurder maakt een manoeuvre waardoor een zeer gevaarlijke verkeerssituatie ontstaat. De andere verkeersdeelnemer had op zijn beurt beter kunnen opletten en heeft causaal eveneens aan het ongeval bijgedragen.

Bij de eerste stap kan daarom een deel van de schade aan de benadeelde worden toegerekend. Bij de billijkheidsbeoordeling kan vervolgens relevant zijn dat de gedraging van de aansprakelijke bestuurder aanzienlijk gevaarlijker of verwijtbaarder was. Of dat daadwerkelijk tot een ander percentage leidt, hangt van alle omstandigheden af.

Welke "andere omstandigheden" kunnen meetellen?

Artikel 6:101 BW beperkt de billijkheidsbeoordeling niet uitsluitend tot de ernst van fouten. Ook andere omstandigheden van het geval kunnen relevant zijn. Welke omstandigheden voldoende gewicht hebben, is sterk afhankelijk van het concrete geschil. Daarom bestaat geen wettelijke checklist waarmee automatisch een percentage kan worden berekend.

Mogelijke omstandigheden kunnen in rechtspraak onder meer samenhangen met:

• aard en ernst van het letsel
• persoonlijke gevolgen van het ongeval
• bijzondere kwetsbaarheid
• verzekeringsaspecten
• aard van de betrokken verkeersdeelnemers
• omstandigheden waaronder het risico ontstond

Niet iedere aanwezige omstandigheid leidt automatisch tot correctie.

Heeft ernstig letsel invloed?

De ernst van letsel kan binnen de bredere billijkheidsbeoordeling een rol spelen. Daaruit volgt echter niet de regel: ernstig letsel = altijd hogere vergoeding.

Ook recente uitspraken laten zien dat rechters de billijkheidscorrectie steeds binnen de volledige omstandigheden van het concrete geval beoordelen. In een verkeerszaak uit 2026 bleef de causale verdeling bijvoorbeeld in stand omdat de rechtbank onvoldoende aanleiding zag om daarvan om billijkheidsredenen af te wijken.

Het letsel moet daarom niet worden vertaald naar een vaste procentuele correctie.

Kan zeer ernstig letsel tot volledige vergoeding leiden?

Dat kan niet als algemene regel worden gezegd. De billijkheidscorrectie kan in een bijzonder geval tot een forse aanpassing leiden, maar artikel 6:101 BW kent geen algemene formule waarbij ernstig letsel automatisch leidt tot 100% vergoeding. De Hoge Raad en lagere rechters beoordelen de billijkheid binnen de concrete juridische context.

Kunnen verzekeringen meewegen?

Verzekeringsaspecten kunnen in bepaalde juridische situaties een rol spelen binnen de billijkheidsbeoordeling. Dit onderwerp moet voorzichtig worden geformuleerd. Het enkele bestaan van een verzekering betekent niet automatisch dat de verzekerde partij daarom een groter deel van de schade moet betalen.

Of verzekering relevant is en welk gewicht daaraan toekomt, hangt af van de specifieke rechtsverhouding en omstandigheden. Een uitspraak als "de automobilist is verzekerd, dus de billijkheidscorrectie valt altijd uit in het voordeel van het slachtoffer" is te absoluut.

Billijkheidscorrectie bij fietsers en voetgangers

Bij aanrijdingen tussen een motorrijtuig en een fietser of voetganger kan naast artikel 6:101 BW ook artikel 185 WVW en de daarop gebaseerde beschermende rechtspraak relevant zijn.

Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen:

• de bijzondere 50%-regel
• de gewone billijkheidscorrectie van artikel 6:101 BW

De Hoge Raad heeft in juli 2025 opnieuw duidelijkheid gegeven over de verhouding tussen de 50%-regel en de gewone billijkheidscorrectie bij een botsing tussen een auto en een fietser.

Wat is de 50%-regel?

De 50%-regel is een bijzondere beschermingsregel die in specifieke gevallen geldt voor ongemotoriseerde verkeersdeelnemers van 14 jaar of ouder die worden aangereden door een motorrijtuig. De regel is niet hetzelfde als de gewone billijkheidscorrectie.

Een rechtbank beschreef ook in 2025 dat deze regel in vaste rechtspraak van de Hoge Raad is ontwikkeld voor fietsers en voetgangers vanaf 14 jaar in de relevante artikel-185-WVW-context. Daarom moet juridisch eerst worden vastgesteld welk verkeersrechtelijk regime geldt.

Is de 50%-regel zelf een billijkheidscorrectie?

De regel heeft een beschermend karakter dat verband houdt met de billijkheid, maar moet juridisch worden onderscheiden van de gewone billijkheidscorrectie die daarna in een concreet geval nog aan de orde kan komen. De Hoge Raad heeft die verhouding in 2025 expliciet behandeld.

Voor bezoekers is vooral belangrijk: de 50%-regel is niet gelijk aan een algemene billijkheidscorrectie voor ieder ongeval.

Kan een fietser meer dan 50% ontvangen?

Ja, afhankelijk van de omstandigheden kan de uiteindelijke vergoedingsplicht hoger uitvallen dan het beschermingsminimum dat uit de 50%-regel volgt. Dan kan onder meer de gewone billijkheidscorrectie relevant worden. Dat betekent niet dat iedere fietser automatisch meer dan 50% ontvangt.

De Hoge Raad benadrukte in 2025 opnieuw dat de gewone billijkheidscorrectie afzonderlijk moet worden beoordeeld.

Geldt de billijkheidscorrectie ook tussen twee auto's?

Ja, artikel 6:101 BW is niet beperkt tot fietsers en voetgangers. Ook bij een aanrijding tussen twee auto's kan:

• een causale verdeling worden vastgesteld
• vervolgens worden beoordeeld of de billijkheid een andere verdeling vereist

De bijzondere 50%-regel speelt daar echter niet op dezelfde wijze.

Voorbeeld: twee auto's

Bestuurder A verleent geen voorrang. Bestuurder B rijdt aanzienlijk te hard. Na analyse wordt aangenomen dat de gedragingen causaal in een bepaalde verhouding tot de botsing hebben bijgedragen.

Daarna kan afzonderlijk worden onderzocht:

• hoe ernstig beide verkeersfouten waren
• of andere relevante omstandigheden bestaan
• of de causale uitkomst daarom moet worden aangepast

De uitkomst kan gelijk blijven of veranderen. Er bestaat geen standaardtabel voor deze beoordeling.

Kan een billijkheidscorrectie ook níét worden toegepast?

Zeker. Het feit dat een partij om een billijkheidscorrectie vraagt, betekent niet dat de causale verdeling moet worden gewijzigd. Zo oordeelde de Rechtbank Midden-Nederland in februari 2026 bij een causale verdeling van 75/25 dat er geen aanleiding was voor een billijkheidscorrectie.

Dat is belangrijk omdat de billijkheidscorrectie geen automatische tweede verhoging van het slachtofferpercentage is.

Kan de correctie juist groot zijn?

Ja, in andere zaken kan de billijkheidsbeoordeling wel tot een substantiële aanpassing leiden. Een Rotterdamse uitspraak uit september 2025 beschrijft bijvoorbeeld een situatie waarin een aansprakelijkheidspercentage van 50% na toepassing van de billijkheidscorrectie op 75% uitkwam. Dat is één concrete zaak en geen algemene norm.

Gebruik dergelijke uitspraken dus uitsluitend als illustratie van de mogelijke werking, niet als percentageschema.

Is 75% een gebruikelijk percentage?

Daar bestaat geen juridische standaard voor. Dat bepaalde uitspraken uitkomen op bijvoorbeeld 75/25, 50/50 of 90/10 betekent niet dat deze percentages als uitgangspunt gelden voor nieuwe zaken. Een uitspraak is gebonden aan de feiten en omstandigheden van die zaak. De rechtspraak uit 2025 en 2026 laat juist verschillende uitkomsten zien.

Hoe motiveert een rechter een billijkheidscorrectie?

Een correcte juridische analyse maakt onderscheid tussen:

Causale verhouding

Welke omstandigheden hebben in welke mate de schade veroorzaakt?

Billijkheidsfactoren

Waarom rechtvaardigen de ernst van fouten of andere omstandigheden een afwijking van die causale verhouding?

Een motivering die deze twee onderdelen door elkaar haalt, maakt moeilijk controleerbaar hoe het eindpercentage is ontstaan.

Wat als de verzekeraar alleen een eindpercentage noemt?

Vraag dan om uitsplitsing. Bijvoorbeeld wanneer een verzekeraar meedeelt: "wij vergoeden 75% van uw schade." Vraag vervolgens:

• welke causale verdeling hanteert u?
• welke gedragingen liggen daaraan ten grondslag?
• welke billijkheidsfactoren zijn daarna beoordeeld?
• is het percentage door een billijkheidscorrectie veranderd?
• zo ja: waarom en in welke mate?

Dit maakt duidelijk of het percentage juridisch uit één of twee stappen bestaat.

Kan een verzekeraar zelf een billijkheidscorrectie toepassen?

Partijen en verzekeraars kunnen bij de buitengerechtelijke schadeafhandeling standpunten innemen over zowel de causale verdeling als de billijkheidscorrectie. Een verzekeraarsstandpunt is echter geen rechterlijke beslissing. Wanneer partijen het niet eens worden, kan verdere juridische beoordeling nodig zijn. Bij een verzekeraar die aansprakelijkheid afwijst is diezelfde nuance van belang.

Wie moet omstandigheden voor een billijkheidscorrectie aanvoeren?

In een geschil moeten de relevante omstandigheden voldoende naar voren worden gebracht en waar nodig worden onderbouwd. Een rechter hoeft niet op basis van alleen een algemeen beroep op "billijkheid" een willekeurig ander percentage vast te stellen.

Daarom is het nuttiger concreet te benoemen:

• welke fout zwaarder zou moeten wegen
• welk letsel of welke omstandigheid relevant is
• waarom de causale uitkomst volgens de partij onbillijk is

Is billijkheid hetzelfde als medelijden of redelijkheid?

Nee. De juridische billijkheidscorrectie is geen vrije beslissing op basis van sympathie. Zij maakt onderdeel uit van artikel 6:101 BW en moet worden gebaseerd op juridisch relevante omstandigheden. Dat een situatie tragisch is, betekent daarom niet zonder meer dat de causale verdeling juridisch moet worden veranderd.

De begrippen billijkheid en redelijkheid liggen in gewone taal dicht bij elkaar, maar de billijkheidscorrectie heeft binnen artikel 6:101 BW een specifieke functie. Het gaat om de vraag of de causale schadeverdeling vanwege de wettelijke factoren moet worden aangepast. Het begrip mag daarom niet worden gebruikt als een algemene bevoegdheid om ieder ongewenst resultaat vrij te veranderen.

Kan de correctie in het nadeel van het slachtoffer uitvallen?

Artikel 6:101 BW spreekt over een andere verdeling wanneer de billijkheid dat vereist. De billijkheidscorrectie is juridisch dus niet uitsluitend ontworpen als mechanisme om het aandeel van de aansprakelijke partij te verhogen. De concrete werking hangt af van de omstandigheden.

In verkeersletselschade wordt de correctie vaak besproken vanuit bescherming van een benadeelde, maar de wettelijke systematiek moet neutraler worden uitgelegd.

Bijzondere situaties: jonge verkeersdeelnemers, passagiers, gordel en helm

Billijkheid en jonge verkeersdeelnemers

Bij jonge fietsers en voetgangers gelden binnen artikel 185 WVW bijzondere beschermingsregels. Deze mogen niet worden vervangen door een algemene uitleg over de gewone billijkheidscorrectie. Controleer bij kinderen daarom eerst de leeftijd, de toepasselijkheid van artikel 185 WVW en de bijzondere Hoge Raad-regels, en pas daarna de eventuele verdere rol van artikel 6:101 BW.

Billijkheid en passagiers

Bij passagiers kan de eigen-schuldvraag anders liggen dan bij de bestuurder. Als een passagier een aan hem toe te rekenen gedraging heeft verricht die tot zijn schade heeft bijgedragen, kan artikel 6:101 BW onder omstandigheden relevant zijn. Ook dan moet eerst causaliteit worden beoordeeld en pas daarna billijkheid. Een hofuitspraak uit 2026 behandelde bijvoorbeeld eigen schuld van een passagier en kwam tot een schadeverdeling op grond van artikel 6:101 BW. De concrete uitkomst is uiteraard alleen relevant voor die zaak.

Billijkheid en veiligheidsgordel

Wanneer een slachtoffer geen gordel droeg, kan discussie ontstaan over de vraag of daardoor het letsel ernstiger is geworden. Dat is eerst een causaliteitsvraag. Pas wanneer een causale bijdrage wordt vastgesteld, kan de uiteindelijke verdeling eventueel verder vanuit de billijkheid worden beoordeeld. Een vaste formule zoals "geen gordel = 25% eigen schuld, daarna 10% billijkheidscorrectie" bestaat niet.

Billijkheid en helm

Voor een helm of ander beschermingsmiddel geldt dezelfde juridische voorzichtigheid. Relevant is dan onder meer of een verplichting gold, welk risico het middel had moeten beperken, of het ontbreken ervan concreet aan het letsel heeft bijgedragen, wat de causale verhouding is en of daarna omstandigheden voor correctie bestaan. Ook hier gelden geen vaste percentages.

Kan de correctie per schadepost verschillen en speelt regres een rol?

De toepassing van artikel 6:101 BW kan in complexe situaties vragen oproepen over verschillende schade- of kostenposten. Eén eindpercentage werkt niet zonder nadere juridische beoordeling altijd mechanisch voor iedere mogelijke kostenpost hetzelfde. Bij bijvoorbeeld buitengerechtelijke kosten of regresverhoudingen kunnen aanvullende juridische regels relevant zijn.

De billijkheidscorrectie kan ook buiten de directe verhouding tussen slachtoffer en aansprakelijke partij vragen oproepen, bijvoorbeeld bij regres door verzekeraars. Dit is specialistisch en valt buiten de primaire consumentenscope van deze pagina. Recente rechtspraak laat zien dat ook in regresverhoudingen vragen kunnen spelen over de doorwerking van artikel 6:101 BW. Voor bezoekers blijft de hoofdlijn dat deze pagina primair gaat over de schadeverdeling tussen benadeelde en aansprakelijke partij.

Veelgemaakte misverstanden

"De billijkheidscorrectie wordt altijd toegepast."

Nee. Soms blijft de causale verdeling volledig in stand.

"Ernstig letsel betekent automatisch 100% vergoeding."

Nee. Letsel kan een omstandigheid zijn, maar er bestaat geen automatische 100%-regel.

"De ernstigste fout bepaalt meteen het percentage."

Nee. Eerst vindt een causale beoordeling plaats. De ernst van fouten hoort primair bij de tweede stap.

"De 50%-regel is gewoon een billijkheidscorrectie die voor iedereen geldt."

Nee. Het is een bijzondere beschermingsregel in de specifieke context van artikel 185 WVW en ongemotoriseerde verkeersdeelnemers.

"Een rechter verhoogt meestal met 25%."

Nee. Er bestaat geen standaardcorrectie van 25% of enig ander vast percentage.

"Een verzekering betekent automatisch een hogere vergoeding."

Nee. Of verzekeringsaspecten relevant zijn en hoeveel gewicht zij hebben, hangt af van het concrete juridische geval.

Praktisch stappenplan bij discussie over de billijkheidscorrectie

• Vraag eerst naar de causale verdeling.
• Controleer welke gedragingen daarin zijn meegenomen.
• Controleer hoe het causale percentage is onderbouwd.
• Vraag vervolgens afzonderlijk welke billijkheidsfactoren zijn meegewogen.
• Controleer of de ernst van fouten feitelijk is onderbouwd.
• Controleer of bijzondere verkeersregels gelden.
• Laat percentages uit andere rechtszaken niet zonder meer op uw zaak toepassen.
• Reageer per juridisch onderdeel.
• Overweeg specialistische beoordeling wanneer het verschil financieel substantieel is.

Billijkheidscorrectie laten beoordelen

Wanneer een verzekeraar of andere partij een percentage eigen schuld hanteert, moet duidelijk zijn hoe dat percentage juridisch is opgebouwd. Vraag daarom niet alleen "waarom krijg ik 75%?", maar: "wat is de causale verdeling, en welke billijkheidscorrectie is daarna toegepast?" Dat onderscheid maakt de beoordeling controleerbaarder.