Dodehoekongeval: aansprakelijkheid, oorzaken en wat u moet doen

Wat is een dode hoek?

Een dode hoek is een gebied rond een voertuig dat een bestuurder vanuit de normale bestuurderspositie niet of niet goed kan waarnemen.

De omvang en positie daarvan verschillen per voertuig. Grote voertuigen zoals vrachtwagens en bussen hebben door hun afmetingen en constructie andere zichtbeperkingen dan een personenauto.

Spiegels, camera's en andere veiligheidssystemen kunnen het zicht verbeteren. Toch kunnen rondom een voertuig gebieden bestaan waarin een fietser, voetganger, scooter of ander voertuig moeilijk waarneembaar is.

Een dode hoek kan onder andere relevant zijn:

• direct naast een voertuig;
• schuin voor een groot voertuig;
• achter het voertuig;
• tijdens het afslaan;
• bij het wisselen van rijstrook;
• bij het wegrijden;
• tijdens achteruitrijden.

Het enkele bestaan van een dode hoek is geen zelfstandige verklaring voor aansprakelijkheid. Bestuurders moeten juist rekening houden met de eigenschappen en zichtbeperkingen van hun voertuig.

Waarom zijn vrachtwagens vaak betrokken bij dodehoekongevallen?

Een vrachtwagen is lang, breed en hoog. Daardoor kan de bestuurder niet iedere plaats rondom het voertuig rechtstreeks zien.

Vooral bij het rechts afslaan kan een gevaarlijke situatie ontstaan. Een fietser kan naast de vrachtwagen rechtdoor rijden terwijl de vrachtwagen dezelfde richting uit rijdt en vervolgens naar rechts afslaat.

Daarbij speelt nog een ander effect: een lang voertuig heeft ruimte nodig om een bocht te maken. De beweging van de cabine zegt daardoor niet altijd precies waar de zijkant en achterkant van de vrachtwagen enkele seconden later terechtkomen.

Moderne hulpmiddelen kunnen het zicht van de chauffeur verbeteren, maar maken oplettendheid niet overbodig.

Hoe ontstaat een dodehoekongeval?

Er bestaat niet één standaardscenario. Dodehoekongevallen kunnen op verschillende manieren ontstaan.

Veelvoorkomende situaties zijn bijvoorbeeld:

• een vrachtwagen slaat rechts af terwijl een fietser rechtdoor rijdt;
• een bus draait af en raakt een fietser of voetganger;
• een vrachtwagen trekt op terwijl iemand zich vlak voor het voertuig bevindt;
• een groot voertuig wisselt van rijstrook;
• een bestuurder ziet een scooter of motor niet naast het voertuig;
• een voertuig rijdt achteruit terwijl zich iemand achter of naast het voertuig bevindt;
• een fietser komt naast een groot voertuig tot stilstand;
• een bestuurder heeft een fietser eerst gezien, maar verliest deze tijdens de manoeuvre uit het zicht.

Voor de aansprakelijkheid moet daarom de volledige verkeerssituatie worden gereconstrueerd.

Wie is aansprakelijk bij een dodehoekongeval?

Dat hangt af van de concrete omstandigheden.

De mededeling dat iemand zich "in de dode hoek" bevond, bepaalt niet automatisch de aansprakelijkheid. Er moet onder andere worden gekeken naar de verkeersregels die op de situatie van toepassing waren en naar het gedrag van alle betrokken verkeersdeelnemers.

Relevant kunnen bijvoorbeeld zijn:

• wie rechtdoor reed;
• wie afsloeg;
• de positie van de betrokkenen vóór de botsing;
• de snelheid;
• verkeerslichten;
• wegmarkeringen;
• fietsstroken en fietspaden;
• richtingaanwijzers;
• zicht vanuit het voertuig;
• spiegels en beschikbare zichtsystemen;
• eerdere waarneming van de fietser of voetganger;
• de mogelijkheid om tijdig te stoppen;
• getuigenverklaringen;
• camera- of dashcambeelden;
• de plaats van de schade en overige sporen.

Bij ernstige ongevallen kan een reconstructie van de toedracht belangrijk zijn.

Rechtdoor op dezelfde weg en afslaand verkeer

Een belangrijke verkeersregel bij veel dodehoekongevallen is dat bestuurders die afslaan verkeer dat hen op dezelfde weg tegemoetkomt of dat op dezelfde weg naast of vlak achter hen rijdt, voor moeten laten gaan.

Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn wanneer een vrachtwagen rechts afslaat en een fietser rechts naast de vrachtwagen rechtdoor rijdt.

Maar ook dan moet naar de precieze verkeerssituatie worden gekeken. De inrichting van het kruispunt, verkeerslichten, positie van de fietser en vrachtwagen en andere omstandigheden kunnen van belang zijn.

Voorbeeld: vrachtwagen slaat rechts af

Een fietser rijdt over een fietsstrook naast een vrachtwagen. Bij het kruispunt wil de vrachtwagen rechts afslaan terwijl de fietser rechtdoor rijdt. Tijdens het afslaan raakt de vrachtwagen de fietser.

Bij de aansprakelijkheidsbeoordeling is niet voldoende dat de chauffeur zegt dat de fietser zich in de dode hoek bevond.

Er moet bijvoorbeeld worden onderzocht waar de fietser zich bevond voordat de vrachtwagen begon af te slaan, of de chauffeur de fietser eerder kon waarnemen, welke verkeersregels golden en welke voorzorgsmaatregelen in deze situatie konden worden verwacht.

Heeft een fietser altijd voorrang bij een dodehoekongeval?

Nee. "Dodehoekongeval" is een beschrijving van een ongevalssituatie en geen afzonderlijke voorrangsregel.

Wel kan een fietser op grond van de verkeersregels in een bepaalde situatie voorgaan. Daarnaast hebben fietsers en voetgangers in het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht een bijzondere bescherming wanneer zij bij een ongeval met een motorrijtuig betrokken raken.

Dat is iets anders dan zeggen dat een fietser altijd gelijk heeft.

De verkeersregels en de civielrechtelijke verdeling van schade zijn bovendien niet precies hetzelfde. Een verkeersfout van een fietser betekent daarom niet automatisch dat alle schade voor rekening van de fietser blijft.

Bijzondere bescherming van fietsers en voetgangers

Bij een ongeval tussen een motorrijtuig en een fietser of voetganger kan artikel 185 van de Wegenverkeerswet een belangrijke rol spelen.

Deze regeling biedt ongemotoriseerde verkeersdeelnemers bijzondere bescherming vanwege het gevaar dat motorvoertuigen in het verkeer veroorzaken.

Bij slachtoffers van 14 jaar of ouder geldt in veel situaties dat ten minste 50% van de schade voor rekening van de gemotoriseerde partij komt, tenzij sprake is van overmacht. Daarna kan afhankelijk van de omstandigheden worden beoordeeld hoe de resterende schade moet worden verdeeld.

Voor kinderen jonger dan 14 jaar geldt een nog verdergaande bescherming.

Dit zijn geen regels waarmee op basis van één feit automatisch een definitief schadepercentage kan worden vastgesteld. De precieze omstandigheden blijven belangrijk en uitzonderingen zijn mogelijk.

Kan de vrachtwagenchauffeur aansprakelijk zijn als de fietser niet zichtbaar was?

Het enkele feit dat een fietser op het moment van de botsing niet zichtbaar was, sluit aansprakelijkheid niet uit.

Een belangrijke vraag kan zijn wat er in de seconden daarvoor gebeurde.

Was de fietser eerder wel zichtbaar? Had de chauffeur vóór het afslaan kunnen vaststellen dat zich een fietser naast de vrachtwagen bevond? Verdween de fietser vervolgens uit beeld? Had de chauffeur rekening moeten houden met de mogelijkheid dat de fietser daar nog steeds reed?

Daarom kan een reconstructie van de periode vóór de daadwerkelijke botsing belangrijker zijn dan alleen de laatste seconde.

Kan een fietser zelf een verkeersfout maken?

Ja.

Ook fietsers moeten zich aan verkeersregels houden en gevaarlijke situaties proberen te vermijden. Bijvoorbeeld door verkeerslichten te respecteren en geen verboden manoeuvres uit te voeren.

Een eventuele fout van de fietser kan relevant zijn voor de aansprakelijkheid en schadeverdeling.

Bij een botsing met een motorvoertuig moet echter daarnaast rekening worden gehouden met de bijzondere wettelijke bescherming van ongemotoriseerde verkeersdeelnemers. "De fietser maakte een fout" betekent daarom niet zonder meer dat de fietser alle schade zelf moet dragen.

Dodehoekongeval met een bus

Niet alleen vrachtwagens kunnen een dode hoek hebben. Ook bussen en touringcars zijn grote voertuigen waarbij zicht rondom het voertuig een aandachtspunt kan zijn.

Bij een ongeval met een bus kunnen vergelijkbare vragen spelen:

• kon de chauffeur de andere verkeersdeelnemer zien;
• was deze eerder zichtbaar;
• welke manoeuvre maakte de bus;
• reed de fietser of voetganger rechtdoor;
• welke verkeersregels waren van toepassing;
• welke zichtvoorzieningen waren aanwezig?

Ook hier moet de aansprakelijkheid worden bepaald aan de hand van de concrete situatie.

Dodehoekongeval met bestelauto of personenauto

Een dodehoekongeval hoeft niet met een vrachtwagen of bus te gebeuren.

Ook een bestelauto of personenauto kan bij het wisselen van rijstrook of afslaan een fietser, motorrijder, scooter of andere auto over het hoofd zien.

Bij een rijstrookwissel kan bijvoorbeeld relevant zijn of de bestuurder voldoende heeft gecontroleerd of de manoeuvre veilig kon worden uitgevoerd.

De term "dode hoek" verandert de gewone verkeersregels niet. De bestuurder moet rekening houden met de zichtbeperkingen van het voertuig.

Dodehoekongeval met een voetganger

Voetgangers kunnen vooral kwetsbaar zijn wanneer zij zich dicht bij de voor- of zijkant van een groot voertuig bevinden.

Een chauffeur die vanuit stilstand optrekt of afslaat, kan een voetganger raken die de weg oversteekt of zich vlak bij het voertuig bevindt.

Ook voetgangers vallen bij een aanrijding met een motorvoertuig onder de bijzondere bescherming van artikel 185 WVW.

Bij ernstige letselongevallen is het belangrijk om zo snel mogelijk vast te stellen waar de voetganger en het voertuig zich vlak vóór de botsing bevonden.

Bewijs bij een dodehoekongeval

Juist bij een dodehoekongeval kunnen betrokkenen een heel verschillende beleving hebben.

De chauffeur kan de fietser daadwerkelijk niet hebben gezien, terwijl de fietser ervan uitging dat de chauffeur hem of haar wel had opgemerkt.

Objectieve informatie kan daarom bijzonder waardevol zijn.

Denk aan:

• foto's van de ongevalslocatie;
• positie van het voertuig;
• schade aan voertuig en fiets;
• wegmarkeringen;
• verkeerslichten;
• zichtlijnen;
• dashcambeelden;
• camera's van winkels of woningen;
• camerabeelden uit het betrokken voertuig;
• getuigenverklaringen;
• politiegegevens;
• beschikbare voertuiggegevens.

Wat moet u doen na een dodehoekongeval?

Stap 1 — Zorg voor veiligheid

Bij een ongeval met een vrachtwagen, bus of ander groot voertuig kan ernstig letsel ontstaan. Breng uzelf niet verder in gevaar en schakel bij een noodsituatie direct hulpdiensten in.

Stap 2 — Laat letsel medisch beoordelen

Laat ernstige of acute klachten onmiddellijk beoordelen. Ook bij minder acute klachten kan passende medische beoordeling verstandig zijn.

Stap 3 — Verander de situatie niet onnodig

Wanneer dit veilig kan en hulpdiensten onderweg zijn, kan de oorspronkelijke positie van voertuigen belangrijke informatie bevatten. Veiligheid en aanwijzingen van politie of hulpdiensten gaan altijd voor.

Stap 4 — Maak foto's

Leg de voertuigen, fiets, schade, kruising, rijstroken, fietsstrook, verkeerslichten, verkeersborden en zichtlijnen vast.

Stap 5 — Noteer getuigen

Vraag onafhankelijke getuigen om hun naam en contactgegevens.

Stap 6 — Stel camerabeelden veilig

Informeer snel of bedrijven, woningen, voertuigen of verkeerssystemen beelden hebben. Opnamen kunnen na korte tijd worden overschreven.

Stap 7 — Bewaar medische en financiële informatie

Bewaar gegevens over medische afspraken, gemaakte kosten, beschadigde spullen en eventueel inkomstenverlies.

Stap 8 — Laat de aansprakelijkheid beoordelen

Bij letsel of discussie over de toedracht kan een juridische beoordeling zinvol zijn. Zeker bij een ernstig dodehoekongeval kunnen verkeersregels, artikel 185 WVW en de precieze feitelijke toedracht naast elkaar een rol spelen.

Letsel na een dodehoekongeval

Dodehoekongevallen kunnen ernstig zijn. Vooral wanneer een fietser of voetganger door een vrachtwagen of bus wordt geraakt, bestaat risico op zwaar letsel.

Mogelijke gevolgen zijn onder meer:

• kneuzingen;
• botbreuken;
• hoofdletsel;
• nek- of rugletsel;
• letsel aan armen of benen;
• inwendig letsel;
• psychische klachten na het ongeval.

Deze opsomming kan niet worden gebruikt om zelf een diagnose te stellen.

Bij acute of ernstige klachten is directe medische hulp noodzakelijk. Ook wanneer klachten later ontstaan of aanhouden, kan medische beoordeling aangewezen zijn.

Medische zorg moet niet worden uitgesteld omdat aansprakelijkheid of verzekering nog niet is geregeld.

Medische en juridische causaliteit

Bij letselschade moet onderscheid worden gemaakt tussen medische en juridische vragen.

Een arts of andere bevoegde zorgverlener beoordeelt medische klachten, diagnostiek en behandeling.

De juridische beoordeling gaat onder andere over de vraag welke schade in voldoende verband staat met het ongeval en wie daarvoor aansprakelijk is.

Een belangenbehartiger stelt daarom geen medische diagnose. Andersom bepaalt een medische diagnose niet automatisch welke partij juridisch aansprakelijk is.

Ook bij het opvragen en verstrekken van medische informatie moet rekening worden gehouden met privacy en proportionaliteit. Niet ieder onderdeel van een volledig medisch dossier is automatisch relevant voor iedere letselschadezaak.

Welke schade kan worden vergoed?

Als een andere partij geheel of gedeeltelijk aansprakelijk is, kunnen verschillende schadeposten aan de orde komen.

Afhankelijk van de individuele situatie kan worden gedacht aan:

• medische kosten die niet elders worden vergoed;
• beschadigde fiets, kleding of andere eigendommen;
• reiskosten;
• verlies van inkomen;
• huishoudelijke hulp;
• persoonlijke hulp;
• studievertraging;
• toekomstige schade;
• smartengeld.

Welke schade daadwerkelijk wordt vergoed hangt onder andere af van aansprakelijkheid, causaliteit en bewijs van de schade.

Bij gedeeltelijke aansprakelijkheid kan ook de uiteindelijke schadeverdeling relevant zijn.

Veelgemaakte fouten na een dodehoekongeval

Probeer na het ongeval niet te snel conclusies te trekken.

Veelvoorkomende fouten zijn:

• aannemen dat "dode hoek" automatisch betekent dat de chauffeur niets te verwijten valt;
• aannemen dat een fietser altijd volledig in het gelijk staat;
• alleen kijken naar het exacte botsmoment;
• geen foto's van de verkeerssituatie maken;
• geen getuigengegevens verzamelen;
• te lang wachten met het opvragen van camerabeelden;
• onmiddellijk een definitieve schulderkenning doen;
• medische klachten niet laten beoordelen;
• verkeersrecht en civielrechtelijke aansprakelijkheid als hetzelfde behandelen.

De precieze feiten zijn bepalend voor een zorgvuldige beoordeling.

Dodehoekongeval reconstrueren

Bij discussie over de toedracht kan het nuttig zijn om het ongeval stap voor stap te reconstrueren.

Daarbij kunnen onder andere de volgende vragen worden onderzocht:

• Waar bevonden de betrokkenen zich vóór het ongeval?
• Welke richting reden zij?
• Wie wilde afslaan of van rijstrook wisselen?
• Welke verkeersregels en verkeerslichten golden?
• Wanneer kon de bestuurder de fietser of voetganger waarnemen?
• Welke spiegels, camera's of andere zichtvoorzieningen waren beschikbaar?
• Welke snelheid hadden de betrokkenen?
• Waar vond het eerste contact plaats?
• Wat verklaren onafhankelijke getuigen?
• Zijn er camerabeelden of andere objectieve gegevens?

Zo ontstaat een vollediger beeld dan met alleen de mededeling dat iemand "in de dode hoek zat".

Letselschade na een dodehoekongeval?

Bent u als fietser, voetganger of andere verkeersdeelnemer gewond geraakt bij een dodehoekongeval, dan kan het zinvol zijn om de omstandigheden, aansprakelijkheid en mogelijke schade gestructureerd in kaart te brengen.

Via de claimscan kunt u uw situatie nader bekijken. De scan vervangt geen medische beoordeling. Bij gezondheidsklachten staat passende medische zorg voorop.