Ongeval door slecht wegdek: wie is aansprakelijk?

Wanneer is sprake van slecht wegdek?

• kuilen en gaten
• verzakkingen
• losliggende tegels of kapotte klinkers
• hoogteverschillen en scheuren
• beschadigde putdeksels of ontbrekende roosters
• plotselinge randen in het asfalt
• een gevaarlijke overgang tussen verschillende soorten wegdek

Niet ieder ongemak is meteen juridisch een gebrek. De vraag is of de weg onder de concrete omstandigheden een gevaar opleverde dat weggebruikers redelijkerwijs niet hoefden te verwachten.

Wie is verantwoordelijk voor de weg?

• een gemeente
• een provincie
• het Rijk (bijvoorbeeld Rijkswaterstaat bij een rijksweg)
• een waterschap
• soms een private eigenaar of beheerder

Stel daarom eerst vast wie de betreffende weg beheert. Bij een gemeentelijke straat ligt de verantwoordelijkheid doorgaans bij de gemeente, bij een provinciale weg kan dat de provincie zijn. Wijs geen partij aan voordat de daadwerkelijke beheerder bekend is.

Wanneer kan de wegbeheerder aansprakelijk zijn?

Artikel 6:174 BW vormt een belangrijke juridische grondslag. Een openbare weg kan als opstal onder deze regeling vallen. De wegbeheerder kan aansprakelijk zijn wanneer de toestand van de weg niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen en daardoor gevaar ontstaat. Zie ook aansprakelijkheid na een verkeersongeval.

• aard en bestemming van de weg
• verkeersintensiteit en soort weggebruikers
• grootte en diepte van de beschadiging
• zichtbaarheid en locatie van het gebrek
• aanwezigheid van waarschuwingen
• mogelijkheid om het gevaar te vermijden

Het gaat dus om een totaalbeoordeling van alle omstandigheden.

Is de gemeente automatisch aansprakelijk voor een kuil?

Nee. Een kuil of oneffenheid betekent niet automatisch dat de wegbeheerder juridisch aansprakelijk is. Recente rechtspraak laat voorbeelden zien waarin aansprakelijkheid juist werd afgewezen omdat onvoldoende was aangetoond dat het wegdek niet voldeed aan de eisen die daaraan mochten worden gesteld.

Correcter is dus: een kuil kan tot aansprakelijkheid leiden wanneer de weg daardoor juridisch gebrekkig was en dat gebrek het ongeval heeft veroorzaakt.

Welke omstandigheden bepalen of een weg gebrekkig is?

De beoordeling is contextafhankelijk. Een kleine oneffenheid op een voetpad kan anders worden beoordeeld dan dezelfde afwijking midden op een fietspad, in een bocht, op een drukke rijbaan, bij slechte verlichting of op een plaats waar hogere snelheid wordt gereden.

Ook de verwachtingen van een normale weggebruiker spelen mee. Van weggebruikers wordt enige oplettendheid verwacht; een weg hoeft niet absoluut vrij te zijn van iedere oneffenheid of elk risico.

Moest de wegbeheerder het gebrek kennen?

Voor aansprakelijkheid op grond van artikel 6:174 BW is niet simpelweg vereist dat de wegbeheerder persoonlijk wist dat er een kuil of beschadiging aanwezig was. Het gaat om de objectieve toestand van de weg en de vraag of die voldeed aan de eisen die daaraan mochten worden gesteld. Kennis, inspectie en onderhoud kunnen in andere juridische beoordelingen wel relevant worden.

Kan de wegbeheerder ook aansprakelijk zijn op grond van onrechtmatige daad?

Ja. Naast artikel 6:174 BW kan in bepaalde gevallen ook artikel 6:162 BW relevant zijn, bijvoorbeeld wanneer geen gebrek van de weg zelf wordt aangenomen maar de wegbeheerder mogelijk onvoldoende heeft gedaan bij een gevaarlijke situatie. Rechtspraak bevestigt dat een wegbeheerder onder omstandigheden ook vanuit zijn algemene zorgplicht aansprakelijk kan zijn voor gevaarlijke voorwerpen op de weg die zelf geen onderdeel van de weg zijn.

Slecht wegdek of los obstakel: waarom maakt dat verschil?

Bij een gebrek aan de weg zelf — een gat in het asfalt, verzakte klinkers, een ontbrekend onderdeel van een brug of een beschadigd fietspad — kan artikel 6:174 BW centraal staan.

Bij een voorwerp op de weg, zoals een steen, verloren lading of afval, is niet automatisch sprake van een gebrek in de weg zelf. Er kan nog steeds aansprakelijkheid bestaan, maar mogelijk via een andere juridische route, bijvoorbeeld de algemene zorgplicht of de aansprakelijkheid van degene die het voorwerp plaatste of verloor.

Wat als olie, modder of bladeren op de weg lagen?

Dat vraagt een aparte beoordeling, omdat vervuiling niet noodzakelijk onderdeel is van de wegconstructie zelf.

• wie heeft de vervuiling veroorzaakt?
• wist of moest de wegbeheerder van het gevaar weten?
• had tijdig gewaarschuwd of schoongemaakt moeten worden?
• was het risico voor weggebruikers voorzienbaar?

Wat bij sneeuw of ijzel?

Winterse gladheid is juridisch niet hetzelfde als een kuil of kapot wegdek. Een wegbeheerder hoeft niet te garanderen dat iedere weg op ieder moment volledig sneeuw- en ijsvrij is. Gladheidsbestrijdingsplannen benadrukken dat weggebruikers bij winterse omstandigheden zelf extra voorzichtigheid moeten betrachten en dat wegbeheerders prioriteiten kunnen stellen.

Wat als er een waarschuwingsbord stond?

Een waarschuwing kan invloed hebben op de aansprakelijkheidsbeoordeling, bijvoorbeeld een bord ‘slecht wegdek’, een snelheidsbeperking, een afzetting, markering rond een gat of een tijdelijke rijstrookversmalling.

• was de waarschuwing duidelijk?
• was zij tijdig zichtbaar?
• paste zij bij het gevaar?
• bood zij voldoende gelegenheid om het risico te vermijden?

Een waarschuwingsbord betekent niet automatisch dat aansprakelijkheid altijd vervalt, maar het kan bij de beoordeling wel belangrijk zijn.

Wat als het gebrek pas vlak vóór het ongeval ontstond?

Ook het tijdstip waarop een gevaarlijke situatie ontstond kan relevant zijn. Wanneer een gebrek zeer kort vóór het ongeval ontstond, kan de vraag spelen of de wegbeheerder redelijkerwijs gelegenheid had om het gebrek te ontdekken, de weg af te zetten, te repareren of te waarschuwen.

Welk bewijs is belangrijk?

Bij een ongeval door slecht wegdek is bewijs vaak doorslaggevend, omdat de beschadiging kort na het ongeval kan worden gerepareerd. Fotografeer de kuil, scheur, het hoogteverschil of de verzakking en maak zowel detail- als overzichtsfoto's.

• afmetingen: diepte, breedte en lengte, bijvoorbeeld met een meetlint of een voorwerp waarvan de maat bekend is
• locatie: straat, huisnummer of herkenningspunt, rijrichting, GPS-locatie en positie op rijbaan of fietspad
• verkeerssituatie: bocht, verlichting, zicht, verkeersborden, waarschuwingen en wegmarkering

Doe dit alleen wanneer dat veilig kan. Meer uitleg vindt u bij foto's maken na een aanrijding en bewijs verzamelen na een ongeval.

Waarom zijn overzichtsfoto's zo belangrijk?

Een close-up laat zien dat het asfalt beschadigd was, maar voor aansprakelijkheid is ook belangrijk of de kuil zichtbaar was, of hij midden in de normale rijlijn lag, of een fietser kon uitwijken, of er druk verkeer was, of er een waarschuwingsbord stond en of het donker was. Fotografeer daarom nooit alleen enkele centimeters asfalt, maar leg de hele verkeerssituatie vast.

Zoek getuigen

Getuigen kunnen verklaren hoe het ongeval plaatsvond, hoe de weg eruitzag, of het gebrek al langer aanwezig was, of meerdere weggebruikers problemen hadden en of waarschuwingen aanwezig waren. Vraag om naam, telefoonnummer en eventueel e-mailadres. Zie getuigen zoeken.

Zijn eerdere meldingen belangrijk?

Dat kan. Wanneer een gevaarlijke situatie al eerder bij de wegbeheerder was gemeld — door buurtbewoners, via een gemeentelijk meldsysteem of in een onderhoudsverzoek — kan dat relevant bewijs opleveren. U hoeft echter niet eerst te bewijzen dat de wegbeheerder daadwerkelijk vooraf op de hoogte was om een beroep op artikel 6:174 BW te kunnen doen.

Meld het gebrek ook na het ongeval

Een melding bij de wegbeheerder kan om twee redenen verstandig zijn: de gevaarlijke situatie kan worden verholpen en er ontstaat een registratie van het gemelde gebrek. Noteer de datum van melding, het meldingsnummer, de omschrijving en een eventuele reactie. Maak vóór de reparatie zoveel mogelijk eigen foto's.

Dat de weg daarna wordt gerepareerd, bewijst niet dat de wegbeheerder aansprakelijkheid erkent. Het kan wel betekenen dat belangrijk visueel bewijs verdwijnt. Bewaar originele foto's met datum- en locatiegegevens waar mogelijk.

Wat als u als fietser valt door slecht wegdek?

Fietsers kunnen extra kwetsbaar zijn voor diepe gaten, verzakte tegels, gevaarlijke randen en beschadigde fietspaden. De juridische beoordeling kijkt nog steeds of de weg onder die omstandigheden voldeed aan de eisen die eraan mochten worden gesteld. In een zaak over een val met een scootmobiel op een fietspad werd aansprakelijkheid bijvoorbeeld afgewezen omdat onvoldoende vaststond dat het fietspad juridisch gebrekkig was. Zie ook fietsongeluk.

Wat als u als motorrijder valt?

Voor motoren kan een klein hoogteverschil of een afwijkende strook in het wegdek grotere gevolgen hebben. Documenteer vooral de rijlijn, snelheid voor zover bekend, het wegdek, de ligging van het gebrek, de weersomstandigheden en eventuele banden- of schuifsporen. Zie ook motorongeluk en scooterongeluk.

Wat als uw auto beschadigd raakt door een kuil?

• bandenschade en velgschade
• schade aan ophanging of stuurinrichting
• carrosserieschade na controleverlies

Bewaar foto's, reparatiefacturen, een schadebegroting en waar praktisch de beschadigde onderdelen. De aansprakelijkheidsvraag blijft dezelfde: was de weg juridisch gebrekkig en heeft dat gebrek deze schade veroorzaakt? Zie materiële schade.

Moet u bewijzen dat het slechte wegdek het ongeval veroorzaakte?

Ja, het causaal verband is belangrijk. Het is niet voldoende om te laten zien dat er ergens een kuil was én dat u ergens in de buurt bent gevallen; er moet voldoende verband bestaan tussen het gebrek en het ongeval.

• exacte locatie en rijrichting
• getuigen
• schadepatroon en valpositie
• camerabeelden
• foto's direct na het ongeval

Wat als u zelf te hard reed of het gebrek goed zichtbaar was?

Eigen verkeersgedrag kan invloed hebben op de schadeverdeling. Bevatte het wegdek een gevaarlijk gebrek, maar reed de bestuurder tegelijkertijd veel te hard, dan kan worden onderzocht of dat eigen gedrag heeft bijgedragen aan het ongeval of aan de ernst van de schade.

Ook wanneer een gevaar duidelijk zichtbaar, goed te vermijden en voorzienbaar was, kan dat de beoordeling beïnvloeden. Dat betekent niet automatisch dat de wegbeheerder nooit aansprakelijk kan zijn: alle omstandigheden tellen mee. Over de verdeling bij eigen schuld leest u meer bij aansprakelijkheid bewijzen.

Welke schade kan worden verhaald?

• bij voertuigschade: reparatiekosten, waardevermindering waar juridisch relevant, vervangend vervoer en andere aantoonbare kosten
• bij lichamelijk letsel: medische kosten voor eigen rekening, reiskosten, inkomensschade, huishoudelijke hulp, overige noodzakelijke kosten en immateriële schade

Voor verdieping per schadepost: schadevergoeding na een verkeersongeval en letselschadevergoeding. Wanneer het gebrek juridisch tot aansprakelijkheid leidt en letsel daardoor is ontstaan, kan ook letselschade onderdeel zijn van de claim. Het verband gebrek → ongeval → letsel → schade moet dan voldoende kunnen worden aangetoond.

Hoe stelt u een wegbeheerder aansprakelijk?

De praktische route begint met het vaststellen van de juiste beheerder. Verzamel vervolgens ten minste datum en tijd, de exacte locatie, een omschrijving van het gebrek, foto's, de ongevalstoedracht, getuigen en schadegegevens. De aansprakelijkstelling moet voldoende duidelijk maken waarom u meent dat de toestand van de weg niet voldeed aan wat onder de omstandigheden mocht worden verwacht. Een universele standaardbrief vervangt geen individuele beoordeling.

Kan de wegbeheerder aansprakelijkheid afwijzen?

• er was geen sprake van een juridisch gebrek
• de weg voldeed aan de geldende normen
• het gevaar was voldoende zichtbaar
• er was gewaarschuwd
• het ongeval had een andere oorzaak
• het eigen gedrag van de weggebruiker was relevant

Recente rechtspraak laat zaken zien waarin claims werden afgewezen omdat onvoldoende was aangetoond dat de weg gebrekkig was of dat de beheerder tekort was geschoten. Een afwijzing betekent niet automatisch dat de zaak onjuist is beoordeeld, maar ook niet dat verdere beoordeling nooit zinvol is. Zie aansprakelijkheid afgewezen.