Ongeval met voetganger: aansprakelijkheid en letselschade claimen

Welke ongevallen met voetgangers komen voor?

Een voetganger kan in uiteenlopende verkeerssituaties gewond raken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• voetganger aangereden door auto
• aanrijding op een zebrapad
• voetganger aangereden tijdens oversteken
• voetganger geraakt door afslaande auto
• auto rijdt achteruit tegen voetganger
• fietser botst met voetganger
• scooter of motor raakt voetganger
• vrachtwagen of vuilniswagen raakt voetganger
• voetganger wordt door tram geraakt
• ongeval bij een bushalte of tramhalte
• voetganger wordt geraakt op een parkeerplaats
• kind wordt aangereden
• voetganger moet uitwijken en valt zonder dat voertuigen elkaar raken

Niet al deze situaties worden juridisch op dezelfde manier beoordeeld.

Wie is een voetganger?

Voor het gewone taalgebruik is een voetganger iemand die lopend aan het verkeer deelneemt.

In bijzondere verkeerssituaties kan de precieze juridische kwalificatie belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan iemand die een fiets aan de hand heeft, iemand met een hulpmiddel of iemand die net uit een voertuig is gestapt.

Voor een letselschadezaak is daarom belangrijk om niet alleen het label "voetganger" vast te leggen, maar ook wat het slachtoffer op het moment van het ongeval daadwerkelijk deed.

Waarom heeft een voetganger extra bescherming?

Een voetganger heeft bij een botsing met een motorvoertuig nauwelijks bescherming tegen de massa en snelheid van dat voertuig.

Het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht houdt rekening met dat verschil.

Artikel 185 van de Wegenverkeerswet speelt bij aanrijdingen tussen een motorvoertuig en een ongemotoriseerde verkeersdeelnemer een belangrijke rol. Daardoor geldt voor fietsers en voetgangers een beschermender aansprakelijkheidsregime dan bij een gewone botsing tussen twee auto's.

Dat beschermingskarakter moet echter niet worden vertaald naar de stelling:

**"Een voetganger heeft altijd gelijk."**

Ook de concrete verkeerssituatie blijft relevant.

Voetganger van 14 jaar of ouder aangereden door motorvoertuig

Bij een voetganger van 14 jaar of ouder die wordt aangereden door een motorvoertuig geldt een bijzondere beschermingsregel.

Wanneer geen sprake is van overmacht aan de zijde van het motorvoertuig, leidt de rechtspraak rond artikel 185 WVW er in veel gevallen toe dat ten minste 50% van de schade van de voetganger voor rekening van de gemotoriseerde partij komt. Afhankelijk van de omstandigheden kan het uiteindelijke aandeel hoger zijn.

Dit moet niet als automatische rekensom worden gebruikt.

Eerst moet onder andere worden onderzocht:

• hoe het ongeval ontstond
• welke verkeersfouten zijn gemaakt
• welk aandeel die fouten hadden in het ontstaan van de schade
• of nog andere juridische correcties relevant zijn

Kind jonger dan 14 jaar aangereden

Voor kinderen jonger dan 14 jaar geldt bij aanrijdingen met motorvoertuigen een nog verdergaande bescherming. In de bekende toepassing van artikel 185 WVW komt de schade van jonge kinderen bij dergelijke aanrijdingen in beginsel vrijwel volledig voor rekening van de gemotoriseerde partij, behoudens zeer uitzonderlijke omstandigheden.

Dat sluit aan bij het uitgangspunt dat van jonge kinderen in het verkeer niet hetzelfde inzicht en dezelfde voorzichtigheid kan worden verlangd als van volwassenen.

Bij ernstig letsel van een kind verdient bovendien de toekomstige schade bijzondere aandacht. Gevolgen voor ontwikkeling, opleiding en arbeidsmogelijkheden kunnen pas jaren later goed zichtbaar worden.

Heeft een voetganger altijd voorrang?

Nee.

De bijzondere bescherming van een voetganger bij **civielrechtelijke aansprakelijkheid** is niet hetzelfde als verkeersrechtelijke **voorrang**.

Een voetganger kan dus een verkeersfout maken en toch op grond van de aansprakelijkheidsregels recht hebben op vergoeding van een deel van de schade.

Dit onderscheid is belangrijk:

**verkeersregel:** wie moest in de concrete situatie voor wie stoppen of voor laten gaan?

**aansprakelijkheid:** wie moet uiteindelijk welk deel van de ontstane schade dragen?

Die twee vragen hebben met elkaar te maken, maar zijn niet identiek.

Voetganger aangereden op een zebrapad

Bij een voetgangersoversteekplaats kan een duidelijke verkeersverplichting voor bestuurders gelden.

Wanneer een voetganger wordt geraakt op een zebrapad, moet daarom nauwkeurig worden vastgesteld:

• liep de voetganger al op de oversteekplaats
• stond de voetganger op het punt over te steken
• hoe naderde het voertuig
• welke snelheid werd gereden
• was de voetganger zichtbaar
• was er ander verkeer
• waren verkeerslichten aanwezig
• wat verklaren getuigen?

Ook in recente politieonderzoeken naar aanrijdingen op oversteekplaatsen worden getuigen en camerabeelden gebruikt om de precieze toedracht vast te stellen.

Voorbeeld: voetganger op zebrapad

Een voetganger steekt een drukke straat over via het zebrapad. Een automobilist merkt de voetganger te laat op en raakt hem tijdens het oversteken.

Bij de aansprakelijkheidsbeoordeling zijn niet alleen de plaats van de botsing, maar ook snelheid, zicht, naderingswijze en eventuele camerabeelden relevant.

Dat de aanrijding op een zebrapad plaatsvond is een belangrijke omstandigheid, maar een zorgvuldige schadezaak blijft gebaseerd op de volledige toedracht.

Voetganger aangereden buiten een zebrapad

Een veelgemaakte veronderstelling is dat een voetganger die buiten een zebrapad oversteekt automatisch alle rechten op schadevergoeding verliest.

Dat is onjuist.

Wanneer een motorvoertuig een voetganger raakt, kan artikel 185 WVW nog steeds relevant zijn. Het gedrag van de voetganger kan wel invloed hebben op de uiteindelijke aansprakelijkheidsverdeling.

Er moet bijvoorbeeld worden gekeken naar:

• zichtbaarheid
• snelheid
• afstand
• onverwachtheid van het oversteken
• verlichting
• verkeersdrukte
• reactie van de bestuurder

Voorbeeld: voetganger steekt onverwacht over

Een volwassen voetganger steekt 's avonds buiten een zebrapad een rijbaan over. Een naderende automobilist remt, maar kan een botsing niet meer voorkomen.

Dan kan het verkeersgedrag van de voetganger relevant zijn.

Dat betekent echter niet automatisch dat alle schade voor rekening van de voetganger blijft. Bij een botsing met een motorvoertuig moet de bijzondere beschermingspositie van de voetganger in de aansprakelijkheidsbeoordeling worden meegenomen.

Afslaande auto raakt voetganger

Veel voetgangersongevallen ontstaan bij kruispunten en zijstraten.

Een automobilist concentreert zich bijvoorbeeld op tegemoetkomend verkeer en ziet tijdens het afslaan een overstekende voetganger niet.

Dan kunnen onder andere relevant zijn:

• liepen auto en voetganger over dezelfde weg
• welke richting sloeg de auto af
• waar stak de voetganger over
• waren verkeerslichten aanwezig
• welke zichtbelemmeringen waren er
• hoe snel reed de auto?

De algemene verkeersregel over afslaand verkeer en rechtdoorgaand verkeer op dezelfde weg kan afhankelijk van de situatie belangrijk zijn.

Auto rijdt achteruit tegen voetganger

Een voetganger kan ook worden geraakt door een achteruitrijdende auto, bestelbus of vrachtwagen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• parkeerterrein
• oprit
• woonstraat
• laad- en losplaats
• parkeerplaats bij winkelcentrum

Achteruitrijden is een manoeuvre waarbij van de bestuurder bijzondere voorzichtigheid wordt verwacht.

Bij een ongeval moet worden onderzocht:

• kon de bestuurder de voetganger zien
• welke spiegels of camera's waren beschikbaar
• hoe snel werd achteruitgereden
• waar liep of stond de voetganger
• waren zichtbelemmeringen aanwezig
• waren waarschuwingen gegeven?

Voetganger en vrachtwagen

Bij vrachtwagens ontstaan extra risico's door de omvang en de beperkte zichtmogelijkheden rondom het voertuig.

Een voetganger kan bijvoorbeeld worden geraakt:

• bij rechts afslaan
• tijdens achteruitrijden
• bij optrekken
• vlak voor het voertuig
• op een laad- en losplaats

De mededeling dat iemand zich in een dode hoek bevond bepaalt de aansprakelijkheid niet automatisch.

Ook moet worden onderzocht of de voetganger eerder zichtbaar was en welke voorzorgsmaatregelen de bestuurder redelijkerwijs kon nemen.

Voetganger en vuilniswagen

Bij een vuilniswagen spelen dezelfde risico's als bij andere grote voertuigen, maar daar komen de bijzondere omstandigheden van afvalinzameling bij.

Het voertuig:

• stopt vaak
• rijdt soms achteruit
• manoeuvreert door woonstraten
• heeft medewerkers rondom het voertuig
• rijdt dicht langs voetgangers en woningen

Bij een aanrijding moet daarom de volledige manoeuvre worden gereconstrueerd.

Voetganger aangereden door scooter of motor

Een scooter of motor is een motorvoertuig. Bij een aanrijding met een voetganger kan daarom een andere juridische bescherming spelen dan bij een botsing tussen een voetganger en een gewone fietser.

Relevant blijven onder andere:

• snelheid
• voorrang
• zicht
• plaats van het ongeval
• eventuele verkeersfouten

De specifieke kwalificatie van het voertuig is belangrijk voordat conclusies over artikel 185 WVW worden getrokken.

Voetganger botst met fietser

Bij een botsing tussen een gewone fietser en een voetganger is de situatie anders.

Een gewone fiets is geen motorvoertuig in de zin waarop de beschermingsregeling van artikel 185 WVW is gericht.

Daarom moet dan vooral worden onderzocht of de fietser of voetganger onrechtmatig of onzorgvuldig heeft gehandeld.

Denk bijvoorbeeld aan:

• snelheid van de fietser
• plaats op de weg
• onverwachte bewegingen
• verkeersregels
• zicht
• drukte

Er geldt dus niet automatisch dezelfde 50%-systematiek als bij een aanrijding tussen voetganger en auto.

Voetganger en elektrische fiets

Bij een elektrische fiets is de precieze voertuigcategorie belangrijk.

Een reguliere elektrische fiets en bijvoorbeeld een speed-pedelec hebben juridisch niet in alle opzichten dezelfde status.

Maak daarom bij een letselschadeclaim duidelijk welk voertuig daadwerkelijk bij de aanrijding betrokken was.

Gebruik niet alleen de algemene omschrijving "e-bike".

Voetganger aangereden door tram

Bij een tramongeval moet voorzichtig worden omgegaan met het rechtstreeks toepassen van regels die voor een gewone auto gelden.

Een tram rijdt over rails, heeft een lange remweg en neemt in veel steden tegelijkertijd deel aan de openbare verkeersruimte.

Bij aansprakelijkheid kunnen onder andere spelen:

• verkeerslichten
• tramlichten
• oversteekplaats
• zicht
• waarschuwingen
• snelheid
• mogelijkheid tot remmen
• gedrag van de voetganger

Een tramongeval vraagt daarom een eigen juridische beoordeling.

Ongeval op parkeerplaats

Parkeerplaatsen vormen een veelvoorkomende omgeving voor voetgangersongevallen.

Voetgangers lopen tussen voertuigen en bestuurders rijden achteruit uit parkeervakken.

Daar kunnen zichtproblemen ontstaan.

Bij aansprakelijkheid kunnen relevant zijn:

• richting van het voertuig
• snelheid
• zicht
• aanwezigheid van andere geparkeerde auto's
• positie van de voetganger
• eventuele camera's

Ook bij lage snelheid kan een voetganger aanzienlijk letsel oplopen.

Voetganger hoeft niet geraakt te zijn

Een letselschadezaak vereist niet in iedere situatie rechtstreeks fysiek contact.

Een voetganger kan bijvoorbeeld opzij springen voor een naderend voertuig en daarbij vallen.

Dan moet wel worden aangetoond dat:

• het voertuig de gevaarlijke situatie veroorzaakte
• de uitwijkreactie daarmee voldoende samenhing
• door die reactie letsel en schade ontstonden

Getuigen en camerabeelden zijn in zulke gevallen extra belangrijk.

Doorrijden na aanrijding met voetganger

Wanneer een bestuurder na de aanrijding doorrijdt, is het belangrijk om zo snel mogelijk gegevens veilig te stellen.

Denk aan:

• kenteken
• merk en model
• kleur
• rijrichting
• getuigen
• dashcambeelden
• deurbelcamera's
• winkelcamera's

De politie geeft aan dat betrokkenen een verkeersongeval niet zomaar mogen verlaten zonder hun gegevens bekend te maken. Wanneer de veroorzaker onbekend blijft of onverzekerd blijkt en sprake is van schade veroorzaakt door een motorvoertuig, kan het Waarborgfonds Motorverkeer onder voorwaarden relevant zijn.

Politieonderzoek bij ernstig voetgangersongeval

Bij ernstige aanrijdingen kan de politie onderzoek doen naar de toedracht.

Daarbij kunnen onder andere worden onderzocht:

• positie van voertuig en slachtoffer
• snelheid
• sporen
• schade
• getuigen
• verkeerssituatie
• camerabeelden
• dashcambeelden

Recente politieonderzoeken naar ernstige voetgangersongevallen laten zien dat juist getuigen en camerabeelden van het ongeval én de momenten ervoor worden gezocht om de toedracht te reconstrueren.

Een politieonderzoek heeft niet precies hetzelfde doel als een civiele letselschadezaak, maar de verzamelde gegevens kunnen wel belangrijk bewijs opleveren.

Welk bewijs is belangrijk?

Probeer voor zover uw gezondheid en veiligheid dat toelaten informatie te bewaren over:

• locatie
• datum en tijd
• kenteken
• bestuurder
• verzekeringsgegevens
• verkeerslichten
• zebrapad
• verkeersborden
• positie van het voertuig
• positie van de voetganger
• foto's
• getuigen
• camerabeelden
• politiegegevens

Camerabeelden snel veiligstellen

Bij een voetgangersongeval kunnen verschillende camera's aanwezig zijn.

Denk aan:

• dashcams
• winkels
• woningen
• videodeurbellen
• openbaar vervoer
• gemeentelijke of andere camerasystemen

De politie vraagt bij ernstige voetgangersongevallen regelmatig expliciet om camerabeelden of dashcambeelden van de periode vóór en tijdens het ongeval.

Wacht daarom bij een ernstige of betwiste aanrijding niet onnodig lang met het vaststellen welke beelden mogelijk bestaan.

Letsel bij een voetganger

Een voetganger kan bij een botsing verschillende soorten letsel oplopen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• kneuzingen
• botbreuken
• hoofdletsel
• hersenletsel
• schouder- of armletsel
• heup- en beenletsel
• nek- en rugletsel
• inwendig letsel
• psychische klachten

Deze opsomming is niet bedoeld om zelf een diagnose te stellen.

Bij acute of ernstige klachten staat passende medische hulp voorop.

Ook later kunnen klachten duidelijk worden

Niet iedere klacht hoeft onmiddellijk na het ongeval even duidelijk te zijn.

Pijn, stijfheid of andere klachten kunnen bijvoorbeeld later meer opvallen.

Dat betekent niet automatisch dat iedere later gemelde klacht door het ongeval is veroorzaakt. Het betekent wel dat gezondheidsklachten serieus en medisch moeten worden beoordeeld.

Stel noodzakelijke medische zorg niet uit vanwege een discussie met een verzekeraar.

Psychische gevolgen van een voetgangersongeval

Een aanrijding kan ook psychisch veel impact hebben.

Een slachtoffer kan bijvoorbeeld:

• bang zijn om opnieuw over te steken
• drukke wegen vermijden
• schrikken van naderende auto's
• slecht slapen
• terugkerende herinneringen ervaren

Daarmee kan niet zelfstandig worden vastgesteld dat sprake is van PTSS of een andere diagnose.

Bij ernstige of aanhoudende klachten is passende professionele beoordeling belangrijk.

Medische veiligheid vóór letselschadeclaim

Medische zorg staat vóór de juridische claim.

Dat betekent:

• acute klachten eerst laten beoordelen
• noodzakelijke behandeling niet uitstellen
• geen medische diagnose door een jurist laten stellen
• niet uitsluitend naar klachten kijken vanuit de vraag wat juridisch gunstig is

De schadeclaim wordt daarna opgebouwd rond de medische situatie zoals die daadwerkelijk bestaat.

Medische en juridische causaliteit

Bij een voetgangersongeval spelen twee verschillende soorten causaliteit.

**Medische beoordeling:** Welke klachten, beperkingen en medische bevindingen bestaan?

**Juridische beoordeling:** Welke schade kan juridisch in voldoende verband worden gebracht met het ongeval?

Deze vragen mogen niet met elkaar worden vereenzelvigd.

Een medisch dossier kan relevant zijn, maar dat betekent niet dat zonder meer het volledige medische verleden moet worden verstrekt.

Bij het opvragen en delen van medische informatie moeten relevantie, noodzakelijkheid en proportionaliteit worden bewaakt.

Welke letselschade kan een voetganger claimen?

Bij aansprakelijkheid kunnen verschillende schadeposten aan de orde komen.

Slachtofferhulp noemt bij letselschade bijvoorbeeld medische kosten, reiskosten en kosten voor huishoudelijke hulp als mogelijke financiële gevolgen van letsel.

Afhankelijk van de individuele situatie kan daarnaast worden gedacht aan:

• beschadigde kleding
• beschadigde telefoon of andere spullen
• verlies van inkomen
• verlies van arbeidsvermogen
• persoonlijke hulp
• studievertraging
• hulpmiddelen
• woningaanpassingen
• toekomstige schade
• smartengeld

Welke posten daadwerkelijk worden vergoed hangt af van aansprakelijkheid, causaal verband en bewijs.

Smartengeld na aanrijding voetganger

Bij lichamelijk of psychisch letsel kan onder omstandigheden recht bestaan op smartengeld.

Er bestaat geen standaardbedrag voor "een aangereden voetganger".

Relevant kunnen zijn:

• aard en ernst van het letsel
• herstelduur
• operaties
• blijvende beperkingen
• pijn
• psychische gevolgen
• invloed op werk en privéleven
• leeftijd
• vergelijkbare gevallen

De uiteindelijke vergoeding moet dus individueel worden bepaald.

Voorschot op de schadevergoeding

Een letselschadezaak kan langere tijd duren.

Ondertussen kunnen kosten en inkomstenverlies ontstaan.

Wanneer aansprakelijkheid voldoende vaststaat, kunnen voorschotten op de schadevergoeding worden gevraagd.

Denk bijvoorbeeld aan:

• inkomstenverlies
• huishoudelijke hulp
• vervoerskosten
• andere noodzakelijke uitgaven

Een voorschot is geen extra vergoeding naast de schade, maar een vooruitbetaling op de uiteindelijke schaderegeling.

Wat als de verzekeraar zegt dat de voetganger zelf fout zat?

Dat hoeft niet het einde van de claim te betekenen.

Bij een aanrijding tussen een voetganger en een motorvoertuig moet de bijzondere beschermingspositie van de voetganger worden meegenomen. Een verkeersfout van het slachtoffer betekent daarom niet automatisch dat geen schadevergoeding mogelijk is.

Vraag bij een afwijzing of vermindering om duidelijkheid:

• welke fout wordt de voetganger verweten
• welk bewijs bestaat daarvoor
• welk percentage eigen schuld wordt gesteld
• hoe is dat juridisch onderbouwd?

Bij aanzienlijk letsel kan het verstandig zijn deze beoordeling te laten controleren.

Overmacht bij een voetgangersongeval

Bij artikel 185 WVW kan de gemotoriseerde partij zich onder omstandigheden beroepen op overmacht.

Dat is juridisch een strenge maatstaf en moet niet worden gelijkgesteld aan de enkele mededeling:

**"Ik kon er niets aan doen."**

De concrete gedragingen van de bestuurder en voetganger moeten worden beoordeeld. Bronnen over de toepassing van artikel 185 WVW benadrukken dat overmacht in deze context slechts beperkt wordt aangenomen.

Voetganger overlijdt aan gevolgen van ongeval

Een voetgangersongeval kan fataal aflopen. De politie onderzoekt bij ernstige en dodelijke voetgangersongevallen de toedracht en zoekt daarbij regelmatig getuigen en camerabeelden.

Voor nabestaanden kunnen vervolgens andere schadevragen spelen dan bij een slachtoffer dat het ongeval overleeft.

Afhankelijk van de omstandigheden kunnen bijvoorbeeld relevant zijn:

• uitvaartkosten
• verlies van levensonderhoud
• affectieschade
• overige wettelijk vergoedbare schade

Deze onderwerpen vragen een afzonderlijke juridische beoordeling.

In de acute periode staat ondersteuning van nabestaanden voorop.

Veelgemaakte fouten na een voetgangersongeval

Probeer onder andere te voorkomen:

• aannemen dat een voetganger altijd volledig gelijk heeft
• aannemen dat een verkeersfout betekent dat de voetganger niets krijgt
• verkeersvoorrang en civiele aansprakelijkheid met elkaar verwarren
• niet vastleggen waar de voetganger precies overstak
• geen verkeerslichten of zebrapad fotograferen
• geen getuigen verzamelen
• te lang wachten met camerabeelden
• geen politiegegevens bewaren
• medische klachten niet laten beoordelen
• te snel akkoord gaan met een percentage eigen schuld
• medische en juridische causaliteit door elkaar halen

Aansprakelijkheid stap voor stap beoordelen

Bij een voetgangersongeval kunnen onder andere deze vragen worden onderzocht:

• Was het slachtoffer juridisch een voetganger?
• Welk voertuig of welke verkeersdeelnemer was betrokken?
• Was sprake van een motorvoertuig?
• Waar liep of stak de voetganger?
• Welke verkeersregels golden?
• Was sprake van een zebrapad of verkeerslichten?
• Welke fouten maakten de betrokkenen mogelijk?
• Welke beschermingsregels zijn van toepassing?
• Wat tonen getuigen en camerabeelden?
• Welk letsel en welke schade zijn ontstaan?

Pas daarna kan de aansprakelijkheid en eventuele schadeverdeling zorgvuldig worden beoordeeld.